Kiểm một lô giày ở chợ Quảng Châu tập trung vào năm điểm: đường keo giữa đế và mũ giày (bẻ đế xem có hở không), vật liệu và độ bám của đế, hai chiếc trong đôi có cân nhau không, đường may và bề mặt mũ giày, và lót trong có êm, có đinh hay đường may cấn không. Phần lớn lỗi khiến khách trả giày nằm ở năm điểm này, và đều kiểm được bằng tay trong vài phút mỗi đôi.
Giày là hàng mà lỗi thường lộ ra sau khi khách mang vài ngày: bong keo, gãy gót, đế mòn trơn. Kiểm kỹ ở chợ không loại hết rủi ro, nhưng loại được những lô có vấn đề rõ ràng. Bài này đi qua từng điểm, giải thích vì sao lỗi xảy ra để bạn biết nhìn vào đâu, và gợi ý cách rút mẫu khi lô có hàng chục, hàng trăm đôi.
Luôn kiểm đôi hàng lô, không kiểm chiếc trưng
Ở khu sỉ giày, mỗi mẫu thường chỉ có một chiếc trên tường trưng. Chiếc đó có thể là hàng làm kỹ hơn, hoặc ngược lại đã bị nhiều người cầm bóp đến biến dạng. Không chiếc nào đại diện cho hàng trong thùng. Hãy luôn xin một đôi từ kho, tốt nhất là mở một thùng chưa mở, lấy ngẫu nhiên.
Nếu sạp chỉ đưa đúng một đôi "đẹp nhất", hãy đề nghị xem thêm một hai đôi khác size. Lỗi phom, lỗi keo thường lặp lại theo mẻ sản xuất; nếu một đôi ngẫu nhiên có vấn đề, khả năng cao cả mẻ có vấn đề tương tự. Ngược lại, ba đôi ngẫu nhiên đều tốt là tín hiệu đáng tin hơn một đôi được chọn sẵn.
Mang theo vài dụng cụ đơn giản giúp kiểm nhanh hơn: thước dây mềm để đo lòng giày, đèn pin nhỏ để soi đường keo và lót trong, một cuốn sổ để ghi mã mẫu và lỗi gặp. Nhiều chủ shop chụp ảnh mọi lỗi phát hiện được, kể cả lỗi nhỏ, để dùng khi thương lượng hoặc khi cần báo sạp sau này.
Hãy kiểm theo một thứ tự cố định cho mọi đôi: nhìn tổng thể, bẻ đế, xem đế, so đôi, sờ lót, thử mang. Thứ tự cố định giúp bạn không bỏ sót bước nào khi đã mệt sau nửa ngày đi chợ, và giúp người đi cùng làm giống bạn nếu chia nhau kiểm. Sau vài chuyến, cả quy trình cho một đôi chỉ mất chưa tới hai phút.
Đường keo: bẻ đế để thấy cái mắt không thấy
Phần lớn giày thời trang ở chợ sỉ được làm theo kiểu dán đế: mũ giày được gò lên phom, quét keo, rồi ép vào đế. Nếu bề mặt không được xử lý đúng trước khi quét keo, keo không đủ, hoặc ép không đủ lâu, đế sẽ bong theo thời gian, ngành giày gọi là "mở keo" (开胶, kāijiāo). Đây là lỗi hay bị khách trả nhất.
Cách kiểm: cầm giày, bẻ cong đế ở vùng mũi chân một cách vừa phải, như khi bước đi. Quan sát đường tiếp giáp giữa đế và mũ giày; nếu thấy khe hở mở ra, đường keo không liền, là dấu hiệu dán chưa chắc. Soi đèn vào đường viền xem có chỗ keo lem ra bề mặt, keo vón cục, hay ngược lại, chỗ không có keo.
Giày có đường may đế (may chỉ xuyên qua đế và mũ giày) thường bền hơn ở điểm này, nhưng giá cao hơn và không phải kiểu nào cũng may được. Một số giày có đường chỉ may trang trí giả trên đế mà thực chất vẫn chỉ dán; nhìn kỹ xem chỉ có thực sự xuyên qua đế không. Hỏi sạp "đế dán hay đế may" là câu đơn giản để biết.
Vật liệu đế: đọc nhanh bằng tay và mắt
Đế quyết định độ bám, độ êm và tuổi thọ của giày. Chủ sạp thường gọi tên vật liệu đế; nắm được vài loại sau giúp bạn hiểu và kiểm lại:
| Vật liệu | Cách gọi | Cảm giác khi kiểm | Ghi chú khi bán |
|---|---|---|---|
| Cao su | 橡胶 (xiàngjiāo) | Nặng, dẻo, bám tốt, hơi có mùi cao su | Bám đường, bền; nặng hơn |
| TPR | TPR | Dẻo như cao su nhưng nhẹ hơn, bề mặt hơi bóng | Phổ biến ở giày chợ; độ bám tuỳ chất lượng |
| EVA | EVA | Rất nhẹ, xốp, ấn lõm rồi hồi lại | Êm, nhẹ; mòn nhanh nếu không có lớp đế ngoài |
| PU | PU | Nhẹ, đàn hồi, mặt cắt có lỗ khí nhỏ | Êm; PU kém có thể giòn, nứt theo thời gian |
| Nhựa cứng | 塑料 (sùliào) | Cứng, gõ kêu, trơn | Hay dùng cho gót; đế bằng nhựa cứng trơn trượt |
Phép thử bám đơn giản: đặt giày lên mặt sàn nhẵn, ấn nhẹ và đẩy ngang. Đế trượt dễ thì khách sẽ trượt trên sàn gạch ướt, sàn trung tâm thương mại. Với giày cao gót, kiểm thêm phần đệm gót (miếng cao su nhỏ ở đáy gót): miếng này quá cứng hoặc lắp lỏng thì đi kêu cộp và mòn nhanh tới lõi gót.
Cân đôi: hai chiếc phải là một đôi thật
Lỗi cân đôi ít người kiểm nhưng khách nhận ra ngay khi đứng trước gương. Đặt hai chiếc cạnh nhau trên mặt phẳng và kiểm:
- Cùng size: đọc số in trên cả hai chiếc; lỗi hai chiếc khác size xảy ra khi đóng hàng vội từ nhiều thùng.
- Một trái một phải: nghe hiển nhiên, nhưng hai chiếc cùng một chân vẫn gặp ở hàng gom vội.
- Cùng màu: soi dưới ánh sáng ban ngày; chất liệu cắt từ hai tấm khác lô có thể lệch sắc.
- Cùng chiều cao gót, cùng độ dày đế: nhìn ngang ở tầm mắt; lệch gót làm người mang đứng nghiêng.
- Cùng vị trí chi tiết: quai, khoá, nơ, đường may trang trí đối xứng giữa hai chiếc.
- Cùng dáng: mũi giày không lệch sang một bên, gót không nghiêng; lỗi gò phom lệch không sửa được.
Khi gom hàng nhiều sạp, kiểm cân đôi ở điểm gom là bắt buộc, vì đây là lỗi phát sinh khi đóng gói chứ không phải khi sản xuất. Báo sạp ngay khi còn ở Quảng Châu; sạp thường có chiếc đúng trong kho để đổi.
Mũ giày và lót trong: chỗ khách chạm vào mỗi ngày
Mũ giày là phần nhìn thấy, cũng là phần khách đánh giá chất lượng. Kiểm đường may: mũi chỉ đều, không bỏ mũi, đầu chỉ được đốt hoặc cắt gọn, không có chỉ thừa. Bẻ nhẹ phần mũ giày ở chỗ gập khi bước: với da và PU, bề mặt không được nứt, không nổi vân gãy trắng. PU kém chất lượng nứt ngay ở lần bẻ đầu là lô nên bỏ.
Lót trong ít được nhìn tới nhưng quyết định khách có mang tiếp hay không. Luồn tay vào trong, sờ dọc lòng giày, mũi giày và vòng gót: không có đầu đinh, mép cứng, đường may nổi cấn chân. Lót đế (miếng lót có thể lấy ra) nên dán chắc hoặc đặt khít; lót trượt trong giày làm chân không vững.
Mùi là một tín hiệu nữa. Giày mới có mùi keo và vật liệu là bình thường, nhưng mùi hoá chất nồng, gắt, cay mắt khi mở hộp là dấu hiệu keo, vật liệu kém hoặc chưa được để thoáng đủ trước khi đóng hộp. Với giày trẻ em và dép mang sát da, mùi lạ mạnh là lý do để không lấy mẫu đó.
Kiểm cả lô: rút mẫu thế nào khi có hàng trăm đôi
Không ai kiểm từng đôi trong một lô vài trăm đôi ở chợ. Cách làm thực tế là rút mẫu: lấy ngẫu nhiên một số đôi từ nhiều thùng khác nhau, phủ đủ các size và màu, kiểm kỹ những đôi này. Trong thương mại, việc rút mẫu kiểm hàng thường theo các bảng lấy mẫu chấp nhận (AQL) để quyết định số đôi cần kiểm và số lỗi tối đa; với shop nhỏ, ít nhất hãy rút mẫu từ mỗi thùng và mỗi màu.
Chia lỗi thành hai nhóm khi ghi chép. Lỗi nặng là lỗi khiến giày không bán được hoặc sẽ bị trả: bong keo, nứt mũ giày, lệch đôi, gót lung lay, đinh cấn trong lòng giày. Lỗi nhẹ là lỗi thẩm mỹ khách khó nhận ra: vệt keo nhỏ, chỉ thừa, vết bẩn lau được. Nếu mẫu rút ra có lỗi nặng, dừng lại, báo sạp và đề nghị đổi cả thùng hoặc kiểm toàn bộ.
Thoả thuận trước với sạp về cách xử lý hàng lỗi phát hiện sau khi về Việt Nam: đổi, hoàn tiền hay trừ vào đơn sau, trong thời hạn bao lâu, cần bằng chứng gì. Ghi vào phiếu hoặc tin nhắn. Thực tế, xử lý từ xa khó hơn nhiều so với tại chỗ, nên phần lớn công sức nên dồn vào kiểm khi còn ở Quảng Châu.
Gót giày cao: kiểm độ chắc trước khi kiểm độ đẹp
Gót là phần chịu lực tập trung nhất của giày cao gót, và gãy gót là lỗi nguy hiểm vì có thể khiến người mang ngã. Gót thường có lõi nhựa cứng hoặc lõi có gia cố, gắn vào đế bằng đinh hoặc vít từ phía trong lòng giày. Cầm thân giày, lắc nhẹ gót theo các hướng: gót phải đứng yên, không có tiếng lục cục, không có khe ở chỗ nối với đế.
Quan sát vị trí gót khi đặt giày lên mặt phẳng nhìn từ phía sau: gót phải thẳng đứng, nằm đúng giữa phần gót chân. Gót đặt lệch ra sau quá nhiều khiến người mang mất thăng bằng; gót nghiêng sang một bên là lỗi lắp. Với gót nhọn, kiểm phần bọc gót có ôm kín lõi không, mép bọc ở đáy gót không bong.
Đứng lên giày thử, dồn trọng lượng vào gót và nhún nhẹ. Nếu gót có cảm giác lún, rung hoặc giày bị vặn, đừng lấy mẫu đó dù đẹp đến đâu. Với lô hàng, rút vài đôi thử theo cách này; một gót lỏng trong mẫu rút là đủ lý do để kiểm toàn bộ lô hoặc từ chối.
Phép thử cuối cùng: mang và đi bộ
Mọi phép kiểm bằng tay chỉ nói được về cấu trúc. Cảm giác khi mang mới quyết định khách có quay lại không. Với mỗi mẫu định lấy số lượng, mang thử ít nhất một đôi đúng size của bạn hoặc của người đi cùng, đi bộ vài phút trong sạp hoặc ngoài hành lang. Chú ý những điểm hay cấn: ngón út, xương bàn chân, gót sau, mu bàn chân.
Nếu có thời gian, mua một đôi mang trong suốt một ngày đi chợ. Không gì kiểm giày tốt bằng một ngày đi bộ nhiều cây số trên sàn gạch, cầu thang, vỉa hè. Đến tối, bạn sẽ biết đôi giày đó có xứng đáng nằm trên kệ của shop hay không, và câu trả lời thường khác với cảm giác lúc thử mười giây ở sạp.
Ghi lại cảm nhận cụ thể cho từng mẫu: êm hay cứng, có cấn chỗ nào, chân có ra mồ hôi nhiều không. Những ghi chép này giúp bạn tư vấn khách thật lòng hơn, và giúp bạn chọn đúng hơn ở chuyến sau, khi nhìn thấy một mẫu mới na ná mẫu cũ trên tường trưng.
Câu hỏi thường gặp
Làm sao biết giày có dễ bong keo không khi đang ở sạp?
Bẻ cong đế ở vùng mũi chân như khi bước đi và quan sát đường tiếp giáp giữa đế và mũ giày. Nếu khe hở mở ra hoặc đường keo không liền, giày dán chưa chắc. Soi đèn tìm chỗ thiếu keo hoặc keo vón. Hỏi thêm đế dán hay đế may.
Đế TPR với đế cao su khác nhau thế nào?
Cao su nặng, dẻo, bám tốt và bền; TPR nhẹ hơn, dẻo gần như cao su, phổ biến ở giày chợ vì giá mềm. Độ bám của TPR phụ thuộc chất lượng, nên thử đẩy ngang trên sàn nhẵn. Ghi đúng vật liệu đế khi bán.
Vì sao phải kiểm hai chiếc giày có cân đôi không?
Vì giày gom từ nhiều thùng có thể bị lệch size, lệch màu, hai chiếc cùng một chân, hoặc lệch chiều cao gót. Khách nhận ra ngay khi mang. Kiểm ở điểm gom và báo sạp khi còn ở Quảng Châu, vì đây là lỗi đóng gói dễ đổi.
Giày mới có mùi keo có sao không?
Mùi keo nhẹ là bình thường và thường bay đi sau vài ngày để thoáng. Mùi hoá chất nồng, gắt, cay mắt là dấu hiệu keo hoặc vật liệu kém, hoặc chưa để thoáng trước khi đóng hộp. Với giày trẻ em và dép mang sát da, nên tránh mẫu có mùi mạnh.
Một lô vài trăm đôi nên kiểm bao nhiêu đôi?
Rút mẫu ngẫu nhiên từ nhiều thùng, phủ đủ size và màu. Thương mại thường dùng bảng lấy mẫu AQL để quyết định số đôi cần kiểm; shop nhỏ ít nhất nên kiểm vài đôi mỗi thùng, mỗi màu. Nếu mẫu có lỗi nặng, kiểm toàn bộ hoặc đề nghị đổi.
Phát hiện lỗi giày sau khi về Việt Nam thì xử lý thế nào?
Chụp ảnh, quay video lỗi, đối chiếu phiếu hàng và báo sạp sớm nhất có thể. Khả năng được đổi hoặc trừ tiền phụ thuộc thoả thuận ghi trước khi mua. Vì xử lý từ xa khó, hãy dồn công kiểm khi còn ở Quảng Châu.