Một số nhóm hàng mua ở Quảng Châu không gửi chung được với quần áo như bình thường: hàng chứa pin lithium, chất lỏng và khí dung dễ cháy, nam châm mạnh, dao kéo sắc nhọn, hàng dễ vỡ, hàng thuộc diện có điều kiện như mỹ phẩm, thực phẩm, và hàng mang nhãn hiệu không rõ nguồn. Lý do khác nhau: có nhóm nguy hiểm cho cả chuyến xe, có nhóm cần thủ tục riêng, có nhóm vi phạm pháp luật. Cách xử lý chung là khai đúng từ đầu, tách kiện, đóng gói theo yêu cầu riêng, hoặc không mua.
Rắc rối thường đến từ những món rất nhỏ: vài chiếc pin dự phòng nhét chung bao quần áo, chục lọ sơn móng gói trong túi phụ kiện, một hộp đá nam châm trang trí. Khi bị phát hiện, không chỉ món đó mà cả kiện, có khi cả lô ghép chung, phải dừng lại. Bài này đi qua từng nhóm, giải thích lý do, việc nên làm, và vì sao "giấu trong kiện cho nhanh" luôn là lựa chọn tệ.
Các nhóm hàng khó gửi và lý do
Bảng tổng hợp theo nguyên lý. Danh mục cụ thể hàng cấm, hàng hạn chế phụ thuộc phương thức vận chuyển, quy định của từng đơn vị và quy định hiện hành; luôn hỏi đơn vị trước khi gửi.
| Nhóm hàng | Ví dụ | Vì sao bị hạn chế | Hướng xử lý |
|---|---|---|---|
| Pin lithium và hàng có pin | Pin dự phòng, pin rời, tai nghe, đồ chơi có pin sạc, máy làm đẹp cầm tay | Nguy cơ cháy khi va đập, quá nhiệt, chập | Khai rõ, đóng gói theo yêu cầu, tách kiện; có đơn vị không nhận |
| Chất lỏng, khí dung dễ cháy | Nước hoa, sơn móng, chất lau gel, keo, bình xịt | Dễ cháy, rò rỉ làm hỏng hàng khác | Hỏi trước; nhiều đơn vị hạn chế; đóng kín, tách kiện |
| Nam châm mạnh | Bộ nam châm, đồ trang trí, đồ chơi gắn nam châm | Có thể ảnh hưởng thiết bị khi đi đường hàng không | Khai rõ; đường bộ thường ít hạn chế hơn |
| Vật sắc nhọn | Dao, kéo, dụng cụ cắt | Nguy cơ cho người bốc xếp; một số loại bị quản lý riêng | Bọc lưỡi, khai rõ |
| Hàng dễ vỡ | Gốm sứ, thuỷ tinh, gương | Hư hỏng, bồi thường hạn chế | Đóng gói chuyên biệt, có thể đóng khung; chấp nhận điều kiện bồi thường |
| Hàng có điều kiện | Mỹ phẩm, thực phẩm, đồ chơi trẻ em, đồ điện | Cần thủ tục chuyên ngành khi nhập khẩu | Đi con đường có thủ tục; không gửi lẫn với hàng thường |
| Hàng mang nhãn hiệu không rõ nguồn | Giày, túi, phụ kiện in logo hãng lớn | Vi phạm nhãn hiệu; lô ghép có thể bị giữ | Không mua để bán |
Dòng cuối không phải chuyện kỹ thuật vận chuyển mà là chuyện pháp lý. Có nơi chào nhận gửi hàng mang nhãn hiệu với phụ phí; trả thêm tiền không làm hàng vi phạm trở thành hợp pháp, chỉ làm thiệt hại lớn hơn khi bị phát hiện.
Pin lithium: nhóm khó nhất và hay bị giấu nhất
Pin lithium có mặt trong rất nhiều món hàng nhỏ ở chợ sỉ: pin dự phòng, tai nghe không dây, quạt cầm tay, đèn trang trí sạc, đồ chơi có pin sạc, máy làm đẹp cầm tay. Vì nhỏ và phổ biến, nhiều người coi chúng như hàng thường, nhét chung bao quần áo.
Vấn đề là pin lithium khi bị va đập mạnh, đè nặng, nóng lâu trong khoang xe hoặc bị chập do cực tiếp xúc với kim loại có thể sinh nhiệt, phồng, bốc cháy. Một đám cháy trong khoang hàng chất đầy quần áo, hộp giấy lan rất nhanh. Vì vậy vận chuyển hàng không có quy định rất chặt với pin lithium, và nhiều đơn vị vận chuyển đường bộ cũng có điều kiện riêng.
Việc nên làm: khai rõ món nào có pin, pin loại gì, bao nhiêu chiếc; hỏi đơn vị có nhận không, nhận theo điều kiện nào; đóng gói sao cho cực pin không chạm nhau và không chạm kim loại, sản phẩm có công tắc thì để ở trạng thái tắt, chèn chắc không xê dịch; tách thành kiện riêng có ghi chú. Pin rời và pin dự phòng dung lượng lớn là nhóm hay bị từ chối nhất.
Một chi tiết hay bị bỏ qua: đồ có pin để lâu trong kho nóng trước khi gửi cũng là rủi ro. Giữ nơi khô mát, không để gần nguồn nhiệt trong thời gian chờ đóng kiện.
Nếu đơn vị không nhận, cân nhắc lại chính quyết định mua. Một lô pin dự phòng không gửi được, không có thủ tục để bán, không phải là món hời dù giá ở sạp hấp dẫn đến đâu.
Chất lỏng, khí dung và hàng có mùi
Dễ cháy và dễ rò rỉ. Nước hoa, sơn móng, chất lau gel, keo dán, bình xịt chứa dung môi hoặc khí nén dễ cháy. Nhiệt độ cao trong khoang xe, áp suất thay đổi có thể làm nắp bung, chai nứt.
Một chai vỡ làm hỏng cả kiện. Một lọ sơn móng bị vỡ trong bao quần áo có thể làm hỏng hàng chục chiếc áo không giặt sạch được. Mùi dung môi còn ám vào mọi thứ trong kiện.
Thường còn vướng thủ tục. Nước hoa, sơn móng, chất lau gel thường thuộc nhóm mỹ phẩm, cần người đứng tên công bố khi bán. Gửi lẫn trong kiện quần áo vừa có rủi ro vận chuyển vừa có rủi ro pháp lý.
Nếu được nhận, đóng gói riêng. Từng chai bọc kín trong túi zip, đặt đứng, chèn chắc trong thùng cứng, thùng riêng không chung với vải, ghi rõ hướng đặt và chất lỏng. Khai đúng tên hàng.
Hàng có mùi mạnh. Đồ da thuộc, đồ khô có mùi, xà phòng thơm không nguy hiểm nhưng có thể ám mùi sang hàng khác. Đóng kín, tách kiện.
Hàng dễ vỡ: gửi được nhưng phải chấp nhận điều kiện
Gốm sứ, thuỷ tinh, gương, đồ trang trí có kính không bị cấm, nhưng thường được nhận kèm điều kiện: phải đóng gói theo yêu cầu, có khi phải đóng khung gỗ, và bồi thường khi vỡ bị giới hạn hoặc loại trừ nếu đóng gói không đạt. Đọc kỹ điều kiện này trước khi gửi, vì nó quyết định bạn có đòi được gì khi hàng vỡ.
Tính chi phí trọn vẹn cho hàng dễ vỡ: tiền đóng gói, tiền khung nếu có, cước tăng do thể tích và cân nặng của lớp bảo vệ, cộng tỷ lệ vỡ dự kiến. Nhiều khi tổng này làm một món hàng nhìn có lãi trở thành không đáng nhập.
Một điểm hay bị bỏ qua là hàng dễ vỡ làm hỏng hàng khác. Mảnh thuỷ tinh vỡ trong một kiện ghép có thể cắt rách bao bên cạnh, làm xước giày, túi. Vì vậy hàng vỡ luôn nên đóng kiện riêng, thùng cứng, ghi chú rõ, không bao giờ nhét vào giữa bao quần áo cho đỡ tốn chỗ.
Với hàng vỡ giá trị cao, cân nhắc khai giá trị và mua bảo hiểm nếu đơn vị có. Với hàng vỡ giá trị thấp, số lượng lớn, đóng gói tốt và chấp nhận một tỷ lệ hao hụt đã tính vào giá vốn thường thực tế hơn.
Hàng có điều kiện và hàng mang nhãn hiệu: không phải chuyện đóng gói
Hai nhóm này khó gửi không vì lý do vật lý. Mỹ phẩm, thực phẩm, đồ chơi trẻ em, một phần đồ điện cần thủ tục chuyên ngành khi nhập khẩu và trước khi bán. Gửi lẫn chúng vào kiện quần áo theo đường gom hàng lẻ thông thường thì khi đến tay shop, hàng không có hồ sơ để lưu thông hợp pháp. Con đường đúng cho các nhóm này là nhập qua doanh nghiệp làm đủ thủ tục.
Hàng mang nhãn hiệu của hãng khác mà không phải hàng chính hãng là hàng vi phạm nhãn hiệu. Có nơi nhận gửi loại hàng này, nhưng khi bị kiểm tra, hàng có thể bị tịch thu, chủ hàng bị xử phạt, và các kiện khác trong cùng lô ghép có thể bị giữ để kiểm tra theo. Tức là món hàng vi phạm của một người có thể làm chậm hàng hợp pháp của nhiều người khác.
Cũng cần tách bạch hai việc: đơn vị vận chuyển nhận chở một món hàng không có nghĩa món hàng đó đủ điều kiện để bán ở Việt Nam. Việc chở được là chuyện của khâu vận chuyển; việc bán được là chuyện của thủ tục chuyên ngành, nhãn hàng hoá, quyền sở hữu trí tuệ. Nhiều chủ shop nhầm hai chuyện này và chỉ phát hiện khi hàng đã về kho.
Với cả hai nhóm, lời khuyên không nằm ở cách gửi khéo hơn. Nó nằm ở quyết định mua: chỉ mua hàng có điều kiện khi đã có con đường thủ tục, và không mua hàng mang nhãn hiệu không rõ nguồn để bán.
Khai báo và đóng gói nhóm hàng khó: trình tự gợi ý
Khi đã quyết định gửi một món thuộc nhóm khó mà đơn vị chấp nhận, trình tự dưới đây giúp giảm rủi ro cho cả hàng của bạn và cả chuyến:
- Hỏi đơn vị trước khi mua số lượng lớn: có nhận không, điều kiện gì, đơn giá thế nào, bồi thường ra sao.
- Tách món đó thành kiện riêng, không trộn với hàng thường.
- Đóng gói theo yêu cầu của đơn vị và theo đặc tính hàng: chống va đập, chống rò rỉ, chống chập.
- Ghi rõ trên danh sách kiện và trên kiện theo cách đơn vị hướng dẫn: có pin, chất lỏng, dễ vỡ, hướng đặt.
- Khai đúng tên hàng, số lượng, giá trị.
- Giữ lại ảnh đóng gói, danh sách kiện và tin nhắn xác nhận của đơn vị.
Khai đúng có thể làm cước cao hơn một chút hoặc chậm hơn một chút. Khai sai thì khi có chuyện, bạn mất món hàng, mất quyền đòi bồi thường, và có thể làm liên luỵ những người gửi chung.
Soát nhanh trước khi đóng kiện: những món nhỏ hay quên khai
Phần lớn sự cố với hàng khó gửi không đến từ lô pin hay lô nước hoa mà người gửi đã biết, mà từ những món nhỏ lẫn vào. Trước khi đóng mỗi kiện, soát lại:
- Phụ kiện kèm pin cúc áo hoặc pin sạc: đồng hồ thời trang, đèn mini, quạt cầm tay, đồ chơi phát sáng tặng kèm.
- Mẫu thử mỹ phẩm, lọ nước hoa nhỏ, sơn móng sạp tặng kèm khi mua hàng.
- Bật lửa, diêm, bình xịt nhỏ của chính người đi chợ để quên trong túi hàng.
- Dao rọc giấy, kéo dùng khi đóng gói bị bỏ quên trong bao.
- Hộp nam châm, móc dán nam châm trong lô đồ trang trí.
- Hàng của người khác nhờ gửi chung mà bạn không xem bên trong.
Món cuối đáng nhấn mạnh nhất. Nhận gửi chung một bịch hàng của người quen mà không biết bên trong có gì là nhận luôn rủi ro của bịch đó dưới mã khách của mình. Xem qua, hoặc để người đó tự gửi.
Câu hỏi thường gặp
Thiết bị có pin gắn liền có dễ gửi hơn pin rời không?
Thường dễ hơn, vì pin được bảo vệ trong thiết bị và dung lượng nhỏ hơn. Nhưng vẫn phải khai báo và đóng gói theo yêu cầu. Pin rời và pin dự phòng dung lượng lớn là nhóm hay bị từ chối hoặc có điều kiện chặt nhất.
Gửi vài lọ nước hoa làm mẫu có sao không?
Vẫn là chất lỏng dễ cháy và thường thuộc nhóm mỹ phẩm. Hỏi đơn vị có nhận không, đóng gói kín riêng. Nếu chỉ để dùng thử, cân nhắc mang theo hành lý trong giới hạn quy định của hãng vận chuyển hành khách.
Nam châm trong đồ chơi có phải khai không?
Nên khai, vì một số phương thức vận chuyển có quy định với vật liệu từ tính mạnh, và đồ chơi có nam châm còn là nhóm cần chú ý về an toàn trẻ em. Khai rõ giúp đơn vị xếp đúng chuyến.
Nếu đơn vị phát hiện hàng không khai trong kiện thì sao?
Tuỳ quy định của đơn vị: kiện có thể bị giữ lại, trả về, tính phụ phí, hoặc món hàng bị huỷ. Khi có tổn thất, quyền đòi bồi thường thường mất. Nếu hàng vi phạm pháp luật, chủ hàng có thể bị xử lý.
Có nơi nhận gửi mọi thứ, có nên dùng không?
Một đơn vị nhận mọi thứ không phân biệt là đơn vị mà lô ghép của bạn sẽ đi chung với hàng có vấn đề của người khác. Rủi ro bị giữ chung, chậm chung tăng lên. Chọn đơn vị có quy định rõ ràng về hàng không nhận thường an toàn hơn cho hàng hợp pháp.