Phần lớn sai lầm ở chuyến đánh hàng Quảng Châu đầu tiên không đến từ việc chọn sai chợ mà từ những quyết định vội: mua ngay ở sạp đầu tiên, ôm quá nhiều mẫu, chỉ nhìn giá nhập mà quên cước, không giữ phiếu ghi hàng, tin lời hứa giao hàng y như mẫu, để kiện về rồi nằm lâu mới mở, và nhập phải nhóm hàng vướng pháp lý mà không biết.
Mỗi sai lầm dưới đây đi kèm lý do nó hay xảy ra và một cách phòng cụ thể. Không phải để doạ: hầu như người đi chợ lâu năm nào cũng từng mắc vài cái trong số này. Biết trước giúp bạn trả học phí ít hơn ở chuyến đầu.
Sai lầm 1: chốt mua ở sạp đầu tiên thấy ưng
Bước vào chợ sỉ, sau nhiều tháng chuẩn bị, gặp ngay một sạp có mẫu đẹp, chủ sạp nhiệt tình, giá nghe có vẻ được. Người mới thường mua ngay vì sợ đi tiếp không gặp lại. Đến chiều, họ thấy cùng kiểu đó ở một sạp khác với chất vải tốt hơn hoặc giá tốt hơn, nhưng tiền đã chi.
Sai lầm này xảy ra vì người mới chưa có điểm so sánh. Giá đầu tiên nghe thấy trở thành mốc trong đầu, và mọi thứ sau đó bị so với mốc đó. Thêm vào đó là cảm giác khan hiếm: sợ mẫu hết, sợ sạp không còn. Ở chợ sỉ Quảng Châu, cảm giác này gần như luôn sai, vì một kiểu hàng phổ biến thường có ở nhiều sạp.
Cách phòng: dành ngày đầu hoặc buổi đầu chỉ để đi xem và ghi chép. Đặt cho mình quy tắc không chi tiền lớn trước khi đã thấy ít nhất vài sạp có cùng kiểu hàng. Mẫu nào sợ mất thì hỏi chủ sạp có giữ hàng được không, hoặc chỉ mua một lượng rất nhỏ để giữ chỗ. Ghi tên sạp, vị trí, giá và điều kiện vào sổ để quay lại.
Ngoại lệ hợp lý là khi bạn đã biết rõ mẫu đó từ trước, đã so sánh qua ảnh, hoặc sạp là sạp quen qua người giới thiệu đáng tin.
Sai lầm 2: ôm quá nhiều mẫu, hoặc quá nhiều một mẫu
Có hai kiểu sai ngược nhau nhưng cùng gốc. Kiểu thứ nhất: thấy mẫu nào cũng đẹp, mỗi mẫu lấy một ít, cuối cùng có vài chục mẫu nhưng mẫu nào cũng thiếu size, thiếu màu, khách hỏi size là hết. Kiểu thứ hai: tin một mẫu sẽ bán chạy, dồn tiền vào một hai mẫu, rồi mẫu đó không hợp khách và nằm cả mùa.
Gốc chung là không có danh sách mua dựa trên số liệu bán của shop. Không có danh sách, mỗi quyết định ở chợ là một quyết định riêng lẻ theo cảm xúc, và tổng của chúng không thành một bộ hàng cân đối.
Cách phòng: lập danh sách trước khi đi với số mẫu tối đa và số lượng mỗi mẫu cho từng nhóm. Chia vốn làm phần hàng nền (kiểu đã bán ổn) và phần hàng thử (mẫu mới, lấy ít). Ở chợ, mẫu ngoài danh sách thì ghi vào sổ, cuối ngày mới quyết; nếu thêm mẫu mới thì bỏ bớt một mẫu khác để giữ tổng vốn. Với mỗi mẫu đã chọn, ưu tiên đủ size ở ít màu hơn là nhiều màu mà thiếu size.
Một dấu hiệu cảnh báo khi đang ở chợ: nếu tối về bạn không nhớ nổi mình đã mua những mẫu gì mà phải mở phiếu ra xem, có lẽ bạn đang mua quá nhiều mẫu.
Sai lầm 3: so giá ở chợ mà quên cước và chi phí
Người mới thường so giá nhập ở chợ Quảng Châu với giá lấy ở mối trong nước và kết luận tự đi rẻ hơn hẳn. Khi hàng về, cộng thêm cước, phí gom, phí thanh toán và chi phí chuyến đi, phần chênh lệch nhỏ hơn nhiều, có khi không còn.
Sai lầm này nặng nhất với hàng nặng hoặc cồng kềnh mà giá nhập thấp. Áo phao, áo khoác dày, giày trong hộp, túi có khung cứng, đồ gia dụng bằng nhựa to. Ở chợ, giá mỗi chiếc trông rất hấp dẫn; khi cân kiện, phần cước trên mỗi chiếc có thể làm giá vốn tăng đáng kể.
Cách phòng: trước khi đi, hỏi bên vận chuyển cách tính cước và hệ số quy đổi thể tích. Ở chợ, ước lượng cân nặng hoặc độ cồng kềnh của mỗi mẫu và ghi cạnh giá nhập. Dùng một tỷ lệ chi phí cộng thêm ước tính sẵn để quy giá nhập thành giá vốn dự kiến ngay tại sạp. Với mẫu nặng, cân nhắc bỏ hộp, ép gọn, hoặc chỉ lấy khi giá bán ở shop đủ bù.
Bài riêng về cách tính giá vốn về tay trên trang có ví dụ giả định đầy đủ để bạn tập tính trước khi đi.
Sai lầm 4: không giữ phiếu, không đối chiếu mỗi tối
Mua ở mười mấy sạp trong hai ba ngày, mỗi sạp giao hàng theo cách khác nhau: sạp đưa ngay, sạp hẹn chiều giao, sạp gửi thẳng tới điểm gom. Nếu không có phiếu ghi hàng cho từng lần mua và không đối chiếu mỗi tối, khi đóng kiện bạn không biết sạp nào giao thiếu, thiếu mẫu nào. Về tới Việt Nam mới phát hiện thì việc đòi lại gần như không thể.
Sai lầm này xảy ra vì người mới đánh giá thấp độ phức tạp của khâu gom hàng. Ở chợ, mỗi giao dịch có vẻ đơn giản; vấn đề chỉ lộ ra khi cộng hết lại.
Cách phòng: mỗi lần mua, yêu cầu sạp ghi phiếu có mẫu, màu, size, số lượng, giá, số tiền đã trả; chụp ảnh phiếu ngay. Lập một bảng đơn giản trên điện thoại: mỗi sạp một dòng, cột đã mua, cột đã nhận. Cuối mỗi ngày, đếm hàng đã về điểm gom và đánh dấu. Sạp nào thiếu thì quay lại hỏi ngay hôm sau. Chỉ đóng kiện khi mọi dòng đã khớp hoặc đã ghi rõ phần thiếu.
Nếu dùng dịch vụ gom hàng, hỏi họ có kiểm đếm khi nhận từ sạp không, và có gửi lại danh sách đã nhận cho bạn không.
Sai lầm 5: tin lời hứa giao hàng y như mẫu
Sạp không đủ hàng sẵn, hẹn vài ngày sau có, sẽ gửi theo về Việt Nam. Hoặc bạn đã về nước, đặt thêm qua tin nhắn vì lô đầu bán tốt. Hàng tới nơi, màu lệch, vải mỏng hơn, đường may khác chiếc mẫu bạn đã cầm. Đây là chuyện rất thường gặp với hàng đặt sau.
Lý do không nhất thiết là sạp cố tình. Lô vải mới có thể khác lô cũ, xưởng có thể khác, thợ có thể khác. Nhưng với người mua, kết quả như nhau: hàng không như mẫu, và đổi qua biên giới rất khó.
Cách phòng: ở chuyến đầu, ưu tiên hàng có sẵn mà bạn cầm được tận tay. Với hàng đặt sau, chụp ảnh chiếc mẫu cạnh một vật làm chuẩn màu, ghi rõ chất liệu, yêu cầu sạp chụp ảnh hoặc quay video lô hàng trước khi gửi, và chỉ cọc một phần. Đặt lại từ xa thì bắt đầu bằng số lượng nhỏ, so với lô cũ rồi mới tăng. Thoả thuận trước, bằng tin nhắn có lưu lại, về cách xử lý khi hàng lệch mẫu.
Sai lầm 6: để kiện nằm lâu rồi mới mở
Hàng về đúng lúc shop đang bận, kiện được xếp vào góc, vài tuần sau mới mở. Lúc đó mới phát hiện thiếu, lỗi, ướt. Đã quá thời gian mà đơn vị vận chuyển chấp nhận khiếu nại, sạp thì không nhận lỗi vì đã lâu, và mùa bán đã trôi đi mất mấy tuần.
Sai lầm này phổ biến vì người mới nghĩ chuyến đi kết thúc khi hàng về. Thật ra, khâu kiểm khi nhận là khâu cuối cùng còn có thể đòi lại quyền lợi.
Cách phòng: lên lịch mở kiện ngay khi hàng về, càng sớm càng tốt. Quay video liền mạch từ lúc kiện còn niêm phong tới lúc lấy hết hàng ra. Đối chiếu với danh sách trong kiện và phiếu của sạp. Kiểm từng chiếc, tách hàng lỗi, chụp ảnh lỗi. Báo ngay cho bên vận chuyển nếu kiện có dấu hiệu bị mở, ướt, bẹp; báo cho sạp nếu thiếu hoặc lỗi. Hỏi trước bên vận chuyển thời hạn nhận khiếu nại của họ để biết mình có bao nhiêu thời gian.
Sai lầm 7: nhập phải nhóm hàng vướng pháp lý
Đi chợ quần áo, tiện ghé khu đồ chơi, mỹ phẩm, đồ điện nhỏ, thấy mẫu lạ mắt nên mua thêm vài thùng. Về nước mới biết nhóm hàng đó phải công bố, hợp quy, hoặc ghi nhãn theo yêu cầu riêng trước khi bán. Hoặc mua phải túi, giày gắn logo thương hiệu nổi tiếng vì được bảo là "hàng đẹp, khách thích".
Sai lầm này nguy hiểm hơn các sai lầm khác vì hậu quả không chỉ là tiền hàng: hàng có thể bị giữ, shop có thể bị xử phạt, gian hàng online có thể bị khoá. Người mới thường không biết vì các quy định này không hiện ra ở chợ.
Cách phòng: chỉ mua nhóm hàng đã tìm hiểu trước điều kiện bán ở Việt Nam. Với mỹ phẩm, đồ chơi trẻ em, đồ điện, thực phẩm, hãy tra cứu quy định hiện hành hoặc hỏi cơ quan quản lý chuyên ngành trước khi nhập. Tuyệt đối không mua hàng mang nhãn hiệu, logo của người khác. Khi không chắc, không mua; tiền lãi của vài thùng hàng không đáng với rủi ro.
Biến sai lầm chuyến đầu thành kế hoạch chuyến hai
Chuyến đầu gần như ai cũng mắc vài sai lầm. Điều phân biệt người đi tiếp được với người bỏ cuộc là họ có biến sai lầm thành thay đổi cụ thể hay không. Ngay khi lô hàng đầu bán được vài tuần, hãy ngồi lại với sổ ghi chép và trả lời từng câu sau.
- Khoản chi nào vượt dự kiến nhiều nhất, và lần sau dự trù bao nhiêu cho khoản đó?
- Mẫu nào bán nhanh nhất, nó thuộc hàng nền hay hàng thử, và lần sau lấy thêm bao nhiêu?
- Mẫu nào tồn nhiều nhất, lý do là sai kiểu, sai size, sai màu hay sai giá?
- Sạp nào giao đủ, đúng, đẹp; sạp nào để lại vấn đề? Danh sách sạp đáng quay lại có mấy cái?
- Khâu nào mất nhiều thời gian nhất ở Quảng Châu: tìm chợ, chờ sạp giao, gom hàng hay đóng kiện?
- Đã quên mang gì, quên làm gì, và bảng kiểm cần thêm dòng nào?
- Với những gì đã biết, chuyến hai có cần tự đi không, hay đặt từ xa với các sạp tốt là đủ?
Câu cuối là câu đáng hỏi nhất. Nhiều chủ shop sau chuyến đầu nhận ra mình không cần đi thường xuyên: một chuyến mỗi mùa để tìm sạp và mẫu, giữa các mùa đặt từ xa. Một số khác nhận ra lượng bán của shop chưa đủ để tự đi có lợi, và quay về mối trong nước một thời gian. Cả hai đều là kết luận tốt, miễn là nó đến từ số liệu chứ không từ cảm giác sau một chuyến mệt mỏi.
Câu hỏi thường gặp
Sai lầm nào ở chuyến đầu gây thiệt hại nhiều nhất?
Thường là mua quá nhiều hàng không hợp khách, vì nó chôn vốn lâu nhất và kéo theo hàng tồn. Tuy vậy, nhập phải hàng vướng pháp lý có thể gây hậu quả nặng hơn cả tiền hàng. Vì vậy nên ưu tiên phòng hai sai lầm này trước, các sai lầm còn lại gây thiệt hại nhỏ hơn và sửa được.
Có nên đi chuyến đầu với người đã có kinh nghiệm không?
Đi cùng người có kinh nghiệm giúp tránh nhiều sai lầm về đường đi, cách gom hàng, cách mua sỉ. Nhưng cần nhớ người đó mua cho khách của họ, không phải của bạn. Học cách làm từ họ, còn quyết định mua gì thì vẫn dựa trên danh sách của shop mình.
Phát hiện hàng thiếu khi đã về Việt Nam thì làm gì?
Đối chiếu ngay với phiếu của sạp và video mở kiện để biết thiếu ở khâu nào. Nếu thiếu từ sạp, liên hệ sạp với ảnh phiếu làm bằng chứng; nếu kiện có dấu hiệu bị mở, liên hệ bên vận chuyển trong thời hạn khiếu nại của họ. Kết quả không chắc chắn, nên phòng từ đầu vẫn hơn.
Chuyến đầu lỗ thì có nên bỏ cách đánh hàng Quảng Châu không?
Chưa nên kết luận chỉ sau một chuyến. Hãy xem lỗ ở khâu nào: mua sai mẫu, chi phí chuyến đi quá lớn so với lượng hàng, hay hao hụt cao. Nếu nguyên nhân sửa được, chuyến thứ hai thường tốt hơn. Nếu lượng bán của shop quá nhỏ để chia chi phí, có thể quay về đặt từ xa hoặc mối trong nước.
Làm sao kiềm chế mua theo cảm hứng ở chợ?
Mang danh sách mua có số lượng và giá tối đa, để tiền dự phòng ở chỗ khác, và đặt quy tắc mẫu ngoài danh sách chỉ được quyết vào cuối ngày. Chụp ảnh mẫu ưng ý thay vì mua ngay, tối về xem lại với chân dung khách. Phần lớn mẫu bốc đồng sẽ tự rơi khỏi danh sách.
Nên ghi lại những gì sau chuyến đầu để rút kinh nghiệm?
Ghi các khoản chi thực tế so với dự kiến, sạp nào giao đúng và sạp nào có vấn đề, tỷ lệ lỗi và thiếu, mẫu nào bán nhanh, mẫu nào tồn. Thêm những thứ đã quên mang hoặc quên làm vào bảng kiểm. Những ghi chép này là tài sản quý nhất của chuyến đầu.