Lưu ý khi đi đánh hàng Quảng Châu: bảng kiểm trước, trong và sau chuyến

Một chuyến đánh hàng Quảng Châu suôn sẻ thường nhờ chuẩn bị trước khi đi nhiều hơn nhờ khéo léo ở chợ. Những lưu ý quan trọng nhất chia thành ba chặng: trước chuyến (giấy tờ, tiền, danh sách hàng cần mua, phương án gửi hàng), trong chuyến (ghi chép, kiểm hàng tại sạp, giữ phiếu, gom kiện, giữ an toàn đồ đạc) và sau chuyến (nhận hàng, đối chiếu, tách lỗi, tính giá vốn, đánh giá sạp).

Bài này đưa ra bảng kiểm cho từng chặng, kèm lý do của mỗi mục để bạn biết cái nào bỏ được, cái nào không. Phần thủ tục đi lại chỉ nêu nguyên lý; quy định cụ thể về thị thực, xuất nhập cảnh, ngoại tệ thay đổi theo thời gian, cần kiểm ở cơ quan có thẩm quyền trước mỗi chuyến.

Vì sao người đi chợ lâu năm vẫn dùng bảng kiểm

Chuyến đánh hàng có lịch rất chặt: vài ngày ở chợ, mỗi ngày chạy nhiều khu, tối về đối chiếu hàng, sáng sớm lại đi. Quên một thứ nhỏ có thể làm mất cả buổi: quên bảng size của shop thì phải đoán, quên sạc dự phòng thì điện thoại hết pin giữa lúc cần dịch, quên ghi số lượng thì tối không biết sạp đã giao đủ chưa.

Bảng kiểm còn có tác dụng thứ hai: chặn mua theo cảm hứng. Khi đứng giữa hàng trăm sạp, mẫu nào cũng thấy đẹp. Một danh sách viết sẵn ở nhà, với số lượng và khoảng giá tối đa cho mỗi nhóm, kéo bạn về đúng việc. Người đi lâu năm vẫn mang danh sách, không phải vì họ không nhớ mà vì họ biết chợ làm người ta quên.

Bảng kiểm dưới đây chia theo ba chặng. Bạn nên chép ra sổ hoặc ghi chú trên điện thoại, đánh dấu từng mục khi xong, và thêm mục riêng của shop mình sau mỗi chuyến. Sau ba bốn chuyến, bảng kiểm của bạn sẽ khác hẳn bảng này, vì nó đã chứa những bài học của chính bạn.

Trước chuyến: giấy tờ, tiền và liên lạc

Hộ chiếu và thị thực. Hộ chiếu còn hạn đủ dài theo yêu cầu hiện hành, thị thực hoặc giấy tờ nhập cảnh phù hợp với mục đích chuyến đi. Quy định thay đổi theo thời kỳ, nên kiểm thông tin của Đại sứ quán, Lãnh sự quán Trung Quốc và cơ quan xuất nhập cảnh Việt Nam trước khi đặt vé. Chụp lại các trang giấy tờ, lưu một bản trên điện thoại và một bản ở người nhà.

Tiền và cách thanh toán. Ở Trung Quốc, thanh toán qua ví điện tử trên điện thoại rất phổ biến, nhưng không phải sạp nào cũng nhận mọi cách. Chuẩn bị nhiều hơn một phương án, chia tiền mặt ra nhiều chỗ. Việc mang ngoại tệ qua cửa khẩu có quy định khai báo theo mức, cần kiểm quy định hiện hành của cả hai phía. Không đổi tiền ở người lạ trên phố.

Liên lạc. Sim hoặc gói chuyển vùng có dữ liệu, sạc dự phòng, ứng dụng bản đồ và ứng dụng dịch tải sẵn, thêm phần dịch ngoại tuyến nếu ứng dụng hỗ trợ. Một số dịch vụ mạng quen dùng ở Việt Nam có thể không truy cập được ở Trung Quốc; kiểm trước để không bị đứt liên lạc với shop.

Nơi ở và đường đi. Địa chỉ nơi ở và các khu chợ lưu bằng chữ Hán để đưa tài xế. Chọn chỗ ở gần khu chợ đi nhiều nhất để bớt thời gian di chuyển.

Người ở nhà. Ai trông shop, ai trả lời khách, ai nhận kiện khi hàng về. Thống nhất trước để không phải vừa đi chợ vừa xử lý đơn.

Trước chuyến: danh sách hàng và phương án gửi về

Phần này quyết định chuyến đi lãi hay lỗ, nhưng hay bị làm qua loa nhất. Hãy dành cho nó ít nhất một buổi trước khi đi.

• Danh sách theo nhóm hàng: mỗi nhóm ghi số mẫu dự kiến, số lượng mỗi mẫu, khoảng giá nhập tối đa. Con số lấy từ số liệu bán thật của shop, không phải ước đoán.
• Ảnh các mẫu đã bán chạy trong mùa trước để tìm mẫu tương tự hoặc mẫu nâng cấp, và ảnh các mẫu tồn lâu để tránh lặp lại.
• Bảng size của shop: số đo thật của các size bạn bán (vòng ngực, eo, dài áo, dài quần), kèm thước dây. Size ghi trên mác hàng Trung Quốc có thể khác cách khách Việt quen mặc.
• Ngân sách chia theo nhóm và một khoản dự phòng không được chạm vào trừ khi gặp chuyện thật sự cần.
• Phương án gửi hàng: đã liên hệ được đơn vị gom và vận chuyển nào, cách tính cước, thời gian dự kiến, chứng từ nhận được, cách bồi thường khi thất lạc. Hỏi trước khi đi, không phải khi hàng đã chất đống ở phòng.
• Kiểm nhóm hàng cần thủ tục: nếu định lấy mỹ phẩm, đồ chơi trẻ em, đồ điện, thực phẩm, tìm hiểu trước điều kiện để bán hợp pháp ở Việt Nam.

Nếu chỉ kịp làm một việc trong danh sách này, hãy làm việc đầu tiên. Danh sách hàng có con số là xương sống của chuyến đi; mọi quyết định ở chợ sẽ dựa vào nó.

Trong chuyến: ở chợ và ở sạp

Ngày đầu chủ yếu đi xem. Đi một vòng khu chợ, ghi lại sạp ưng ý, hỏi giá sỉ và mức tối thiểu, chưa chốt mua lớn. Hàng ở chợ sỉ không hết trong một ngày; mua vội ở sạp đầu tiên là sai lầm phổ biến nhất.

Ghi chép từng sạp. Ký hiệu sạp, khu chợ, mẫu, giá kèm điều kiện, chất lượng, ảnh (nếu sạp cho phép chụp; nhiều sạp không thích bị chụp hàng, nên hỏi trước). Xin danh thiếp hoặc thông tin liên lạc để đặt lại sau.

Kiểm hàng ngay tại sạp. Mở vài chiếc ngẫu nhiên trong mỗi dây, soi đường may, khoá, màu, mùi. Phát hiện lỗi lúc này đổi được ngay; về tới Việt Nam thì gần như không.

Giữ phiếu ghi hàng. Mỗi lần mua, yêu cầu sạp ghi phiếu: mẫu, màu, size, số lượng, giá, đã trả bao nhiêu. Chụp lại phiếu ngay. Đây là căn cứ duy nhất khi đối chiếu ở điểm gom.

Thống nhất cách giao. Hàng đem theo người hay sạp giao tới điểm gom, ai trả công kéo hàng, giao lúc nào. Ghi lại trên phiếu.

Giữ an toàn đồ đạc. Chợ sỉ đông, chật, xe đẩy hàng qua lại liên tục. Túi tiền đeo trước người, điện thoại cất kỹ khi không dùng, không để hàng đã mua một mình giữa lối đi.

Trong chuyến: gom hàng và đóng kiện

Hàng mua ở nhiều sạp cần về một điểm để đóng gói chung. Điểm này có thể là kho của đơn vị vận chuyển bạn đã chọn hoặc chính phòng nơi bạn ở với lượng hàng nhỏ. Cuối mỗi ngày, đối chiếu hàng đã về điểm gom với phiếu của từng sạp, đánh dấu sạp nào giao đủ, sạp nào còn thiếu, để sáng hôm sau quay lại hỏi khi còn ở Quảng Châu.

Khi đóng kiện, mỗi kiện một danh sách bên trong (nhóm hàng, số lượng), và một ký hiệu bên ngoài do bạn quy ước, ví dụ chữ cái tên shop cùng số thứ tự kiện. Chụp ảnh từng kiện trước khi niêm phong, ghi cân nặng nếu có cân. Những việc này mất thêm một giờ nhưng là bằng chứng duy nhất nếu sau này kiện thiếu hay thất lạc.

Hàng dễ bẹp như giày, túi có khung, nên đóng thùng cứng thay vì bao mềm. Hàng sợ ẩm nên có lớp túi nilon bên trong. Danh mục kiểm hàng, đóng gói và gửi hàng về trên trang có bài riêng đi sâu vào từng loại hàng; ở đây chỉ cần nhớ nguyên tắc: đối chiếu mỗi tối, chụp ảnh trước khi niêm phong.

Một lưu ý về hàng gửi đi: đừng nhận giữ hộ hay gửi chung kiện với hàng của người lạ, kể cả người tỏ ra thân thiện ở chợ. Bạn không biết bên trong có gì, nhưng kiện mang ký hiệu của bạn thì trách nhiệm là của bạn.

Những việc không nên làm trong chuyến, dù được mời chào

Ở chợ đông người, bạn sẽ gặp nhiều lời mời có vẻ tiện. Phần lớn vô hại, nhưng vài loại có thể biến một chuyến đi bình thường thành rắc rối pháp lý hoặc mất tiền.

• Mua hàng nhái thương hiệu, kể cả khi được giới thiệu là "hàng y hệt chính hãng". Bán hàng giả mạo nhãn hiệu ở Việt Nam có thể bị xử lý theo quy định hiện hành, và hàng có thể bị thu giữ ngay trên đường về.
• Mang hàng buôn theo hành lý cá nhân rồi khai là đồ dùng riêng. Hàng mang theo người có quy định về định lượng và mục đích; khai sai là vi phạm, và lô hàng có thể bị giữ.
• Đổi tiền với người lạ trên phố hoặc qua kênh không chính thức. Rủi ro tiền giả, thiếu tiền, và rủi ro pháp lý ở cả hai nước.
• Đưa hộ chiếu cho người khác giữ, kể cả người dẫn đường. Bản chụp là đủ cho phần lớn việc cần trình.
• Chuyển trước toàn bộ tiền cho một sạp mới gặp để đặt hàng giao sau. Lần đầu nên mua hàng có sẵn hoặc chỉ cọc một phần có ghi phiếu.
• Nhận dịch vụ "bao trọn thuế, không cần giấy tờ" mà không hỏi rõ hàng sẽ đi theo đường nào, chứng từ gì. Những lời hứa như vậy thường đi kèm rủi ro pháp lý mà người mua phải gánh khi có chuyện.

Nguyên tắc chung: một lời mời làm bạn tiết kiệm nhiều mà không giải thích được vì sao, thì phần tiết kiệm đó thường được trả bằng rủi ro mà bạn chưa nhìn thấy.

Sau chuyến: nhận hàng và khép sổ

Chuyến đi chỉ thật sự kết thúc khi hàng đã lên kệ và bạn biết mỗi món tốn bao nhiêu. Bảng dưới là các việc cần làm khi hàng về, kèm dấu hiệu cho biết việc đó đã xong.

Hai việc hay bị bỏ là đánh giá sạp và ghi bài học, vì lúc hàng về là lúc bận bán nhất. Nhưng đó lại là hai việc giúp chuyến sau rẻ hơn và nhanh hơn. Danh sách sạp tốt cũng là điều kiện để bạn chuyển sang đặt từ xa mà ít rủi ro.

Câu hỏi thường gặp

Có cần làm giấy tờ gì đặc biệt khi đi đánh hàng Quảng Châu không?

Cần hộ chiếu và giấy tờ nhập cảnh phù hợp với mục đích chuyến đi theo quy định hiện hành của phía Trung Quốc. Quy định về thị thực và miễn thị thực thay đổi theo thời kỳ, nên kiểm trên trang của Đại sứ quán, Lãnh sự quán hoặc hỏi đơn vị làm thủ tục có uy tín trước khi đặt vé.

Mang tiền mặt bao nhiêu thì phải khai báo?

Mức phải khai báo ngoại tệ và tiền mặt khi xuất nhập cảnh do quy định của từng nước đặt ra và có thể thay đổi. Hãy kiểm quy định hiện hành của hải quan Việt Nam và phía Trung Quốc trước chuyến đi. Không nên mang quá nhiều tiền mặt; chia nhiều chỗ và có thêm phương án thanh toán khác.

Có nên mua hàng ngay ngày đầu tiên không?

Nên dành ngày đầu, hoặc ít nhất buổi đầu, để đi xem và ghi chép. Mua ngay ở sạp đầu tiên thường khiến bạn trả giá cao hơn hoặc bỏ lỡ sạp tốt hơn ở cuối dãy. Ngoại lệ là mẫu bạn đã biết chắc từ trước và sạp đã quen.

Làm sao để không bị thiếu hàng khi gom từ nhiều sạp?

Mỗi lần mua đều có phiếu ghi hàng và chụp lại phiếu. Cuối mỗi ngày, đối chiếu hàng đã về điểm gom với từng phiếu. Thiếu ở sạp nào thì quay lại hỏi ngay hôm sau khi bạn còn ở Quảng Châu; về nước rồi mới phát hiện thì rất khó đòi.

Có nên quay video khi mở kiện hàng ở Việt Nam?

Nên. Video mở kiện liền mạch từ lúc còn niêm phong tới lúc lấy hết hàng ra là bằng chứng tốt nhất khi làm việc với đơn vị vận chuyển về hàng thiếu, hỏng hoặc ướt. Nhiều bên chỉ xem xét bồi thường khi có bằng chứng loại này.

Đi chuyến đầu nên mang theo những dụng cụ gì?

Thước dây, sổ và bút, máy tính bỏ túi để gõ giá cho chủ sạp xem, sạc dự phòng, túi vải gấp gọn, băng dính, bút lông để ghi ký hiệu kiện, và một túi đeo trước người để giữ tiền và giấy tờ. Danh sách nhỏ nhưng thiếu món nào cũng mất thời gian.