Áo len sỉ ở Quảng Châu bán rải trong các khu quần áo lớn như Sa Hà, Thập Tam Hàng và cụm toà nhà quanh ga, thường lên kệ từ cuối hè; phần lớn hàng đến từ các cụm dệt kim ở chính Quảng Đông. Không có một "chợ áo len" riêng mà người mới đến là thấy ngay, nên việc của bạn là biết mùa nào len lên kệ, đọc được thành phần sợi trên nhãn và kiểm được vài lỗi đặc trưng của hàng dệt kim.
Áo len khó hơn áo thun hay váy ở chỗ chất lượng nằm trong sợi, mà sợi thì khó nhìn bằng mắt. Hai chiếc áo trông giống hệt nhau trên sạp có thể một chiếc mặc cả mùa vẫn đẹp, chiếc kia giặt hai lần đã xù lông, dão cổ. Bài này đi qua nguồn hàng, thời điểm, cách đọc tên sợi bằng tiếng Trung, các phép thử tay ngay tại sạp và cách tính dây size, màu cho một lô len.
Áo len Quảng Châu đến từ đâu và bày ở đâu
Quảng Đông là một trong những vùng dệt kim lớn của Trung Quốc. Gần Quảng Châu, thị trấn Đại Lãng (大朗) thuộc thành phố Đông Hoản được biết đến rộng rãi như một trung tâm áo len, với rất nhiều xưởng dệt máy và chợ sợi. Hàng từ các cụm này chảy về các khu sỉ ở Quảng Châu, nơi chủ shop Việt quen đến. Bài này chỉ nói phần ở Quảng Châu; đi thẳng các cụm sản xuất ở thành phố khác là một hành trình riêng.
Trong các khu quần áo lớn, áo len thường không có một toà riêng mà nằm xen ở các sạp đồ nữ, đồ nam theo mùa. Từ cuối hè, nhiều sạp vốn bán váy mỏng chuyển dần sang len, áo khoác dệt kim, chân váy len. Có sạp chỉ làm dệt kim quanh năm: mùa hè bán áo len mỏng, áo dệt kim tay ngắn; mùa đông bán len dày. Những sạp chuyên này đáng ghi tên, vì họ thường nắm vững về sợi và có xưởng dệt phía sau.
Ở khu đại trà, len thường là acrylic hoặc pha nhiều sợi tổng hợp, bán theo bịch, màu phổ thông. Ở các toà nhà quanh ga, bạn gặp nhiều hơn các mẫu pha len lông cừu, pha mohair, có phom rõ ràng và giá nhích lên tương ứng. Cách chọn khu vẫn quay về khách của shop: khách mua áo len giá mềm để mặc vài tháng rét, hay khách cần chiếc áo mặc nhiều năm.
Mùa áo len: vì sao phải đi sớm hơn thời tiết ở nhà
Nhịp mùa ở chợ sỉ Quảng Châu đi trước thời tiết Việt Nam khá xa. Hàng thu đông bắt đầu lên kệ khi ở miền Bắc nước ta vẫn còn nóng, vì các shop từ nhiều nước cần thời gian vận chuyển, chụp ảnh, đăng bán. Đến khi trời Hà Nội trở lạnh thật, các sạp ở Quảng Châu đã chuyển sang hàng cuối mùa hoặc chuẩn bị mẫu cho Tết và xuân.
Với shop ở miền Bắc, mùa len thật sự dài khoảng ba bốn tháng, nên chuyến lấy len chính thường cần rơi vào khoảng cuối hè đến giữa thu theo lịch của chợ. Đi quá sớm thì mẫu chưa đủ, đi quá muộn thì mẫu đẹp đã hết dây size, xưởng đã chuyển máy sang làm hàng khác. Shop ở miền Nam bán len ít hơn, chủ yếu áo len mỏng, áo khoác len cho dân văn phòng ngồi phòng lạnh hoặc cho khách đi du lịch vùng lạnh, nên lượng nhập nhỏ và có thể lấy rải rác.
Một chiến thuật nhiều shop dùng là chia hai đợt: đợt đầu lấy ít mỗi mẫu để thử phản ứng của khách, đợt hai đặt bổ sung những mẫu bán chạy. Muốn làm được thế, ngay ở đợt đầu bạn phải hỏi rõ sạp có nhận đặt thêm không, đặt thêm mất bao lâu, và màu đặt lại có khớp màu cũ không. Len nhuộm theo mẻ, mẻ sau lệch màu so với mẻ trước là chuyện thường gặp.
Đọc thành phần sợi trên nhãn và lời chủ sạp
Nhãn thành phần (成分, chéngfèn) thường ghi bằng tiếng Trung. Nắm được vài chữ dưới đây giúp bạn hiểu mình đang mua gì, và đối chiếu được lời giới thiệu của chủ sạp.
| Chữ Hán | Phiên âm | Nghĩa | Ghi chú khi bán |
|---|---|---|---|
| 羊毛 | yángmáo | Len lông cừu | Ấm, đàn hồi; cần giặt nhẹ, dễ co nếu giặt nóng |
| 羊绒 | yángróng | Cashmere (lông dê) | Mềm, nhẹ, giá trị cao; tỷ lệ pha thực tế phải xem nhãn, đừng dựa vào lời nói |
| 马海毛 | mǎhǎimáo | Mohair | Sợi lông dài, xốp; dễ rụng lông khi mới mặc |
| 腈纶 | jīnglún | Acrylic | Nhẹ, giữ màu, giá mềm; dễ xù lông, dễ tích điện |
| 涤纶 | dílún | Polyester | Bền, ít co; ít thấm hút, cảm giác kém tự nhiên |
| 锦纶 / 尼龙 | jǐnlún / nílóng | Nylon | Tăng độ bền khi pha; sờ hơi trơn |
| 粘胶 | niánjiāo | Viscose | Mềm, rủ; giảm bền khi ướt |
| 氨纶 | ānlún | Spandex | Tỷ lệ nhỏ, giúp co giãn và giữ phom |
Một chiếc áo "pha len" có thể chỉ có phần nhỏ lông cừu, phần còn lại là acrylic và nylon. Đó không phải hàng xấu, nhưng khi bán bạn phải nói đúng thành phần với khách. Gọi một chiếc áo acrylic là "len lông cừu" vừa sai sự thật, vừa dễ dẫn tới đổi trả khi khách giặt lần đầu. Khi nhãn và lời chủ sạp không khớp, tin nhãn, và hỏi lại cho rõ.
Kiểm áo len ngay tại sạp: sáu phép thử tay
Không cần dụng cụ, bạn vẫn kiểm được phần lớn lỗi của áo len trong vài phút. Hãy xin một chiếc hàng lô, không phải chiếc mẫu treo, để thử:
- Kéo giãn cổ và gấu tay rồi thả. Bo dệt tốt co về gần như ngay; bo lỏng, chậm co là dấu hiệu sợi đàn hồi kém, mặc vài lần sẽ dão.
- Chà nhẹ hai mặt vải vào nhau ở nách và hông. Nếu bề mặt đã nổi lông tơ hoặc vón cục nhỏ ngay khi chà, áo sẽ xù nhanh khi mặc.
- Soi áo lên ánh đèn. Mũi dệt phải đều; những chỗ thưa, đứt mũi hoặc sợi to nhỏ không đều sẽ hiện rõ khi soi.
- Xem đường may ráp vai, nách và sườn. Áo len tốt thường được ráp bằng máy liên kết mũi hoặc vắt sổ gọn; đường ráp lỏng, chỉ thừa nhiều dễ bục.
- Ngửi. Mùi hoá chất gắt, mùi ẩm mốc hoặc mùi dầu máy nặng là dấu hiệu hàng tồn kho lâu hoặc xử lý chưa kỹ.
- Đặt cạnh nhau hai chiếc cùng màu, cùng size. Lệch màu, lệch chiều dài thân hoặc lệch độ rộng là lỗi lô, hay gặp khi sạp gom hàng từ nhiều mẻ.
Nếu áo qua cả sáu phép thử, bạn mới hỏi giá và số lượng. Nếu áo trượt một hai phép, không có nghĩa là không mua được, mà là bạn biết phải định giá bán và nói với khách thế nào: áo acrylic xù nhẹ vẫn hợp với một nhóm khách, miễn là bạn không quảng cáo nó như áo mặc nhiều năm.
Kim đan, độ dày và cảm giác tay: những từ chủ sạp hay dùng
Khi nói về áo len, chủ sạp và thợ dệt dùng khái niệm "kim" (针, zhēn) để chỉ mật độ dệt: số kim càng nhỏ, mũi dệt càng to, áo càng dày và xốp; số kim càng lớn, mũi càng nhỏ, áo càng mịn và mỏng. Áo len dày đan to thường được gọi là hàng kim thấp, áo len mỏng mặc lót trong áo khoác là hàng kim cao. Không có con số nào là tốt hay xấu, chỉ có hợp hay không hợp với mục đích mặc và khí hậu nơi shop bán.
Độ dày còn bị ảnh hưởng bởi số sợi chập lại khi dệt. Hai chiếc áo cùng kim, cùng thành phần nhưng chập số sợi khác nhau sẽ khác hẳn về độ ấm và trọng lượng. Một cách so nhanh là cầm hai chiếc lên tay, so độ nặng, rồi gấp đôi vạt áo ước độ dày. Trên thực tế, nhiều chủ shop lâu năm cân thử một chiếc áo của mỗi sạp để có cảm giác chuẩn khi đặt hàng từ xa về sau.
Cảm giác tay là thứ khó học qua chữ. Sợi len lông cừu thật có độ đàn hồi và hơi khô, acrylic thì mềm mượt, ấm nhanh nhưng hơi "rỗng". Cashmere mềm và nhẹ hơn hẳn. Ngay cả người có kinh nghiệm cũng có lúc nhầm khi sợi được xử lý làm mềm, nên phép thử tay chỉ để sàng lọc, còn lời cam kết về thành phần phải có trên nhãn hoặc trên phiếu ghi hàng.
Tính dây size, màu cho một lô áo len
Áo len thường có ít size hơn quần áo dệt thoi, nhiều mẫu chỉ có một size chung (均码, jūnmǎ) hoặc hai ba size. Điều này giúp dễ nhập nhưng cũng dễ sai: một chiếc áo một size của Trung Quốc có thể rộng với khách nhỏ người nhưng chật vai với khách vai to. Trước khi nhập số nhiều, hãy đo phẳng chiếc mẫu: ngang ngực, dài thân, dài tay từ cổ, rồi so với số đo khách quen của shop.
Màu là chỗ quyết định tồn kho. Ví dụ giả định: một mẫu có sáu màu, bạn lấy đủ sáu màu mỗi màu một dây, cuối mùa thấy hai màu trung tính bán hết, hai màu nổi bán chậm, hai màu còn lại nằm kho. Nhiều shop vì thế lấy đủ màu cho ảnh trưng bày nhưng đặt nặng vào hai ba màu dễ bán trong vùng của mình, để màu nổi ở mức ít nhất mà sạp cho phép.
Hãy hỏi sạp có cho trộn màu, trộn mẫu để đủ số lượng tối thiểu hay không (混批, hùnpī). Nhiều sạp đồng ý khi bạn lấy đủ tổng số, chỉ không chịu tách lẻ dây size. Ghi rõ trên phiếu: mã mẫu, màu, size, số lượng từng ô, để khi đóng hàng không bị bù màu khác vào chỗ thiếu.
Bảo quản và đóng gói áo len khi chở về
Áo len hút ẩm, dễ mốc và dễ ám mùi. Nếu hàng phải nằm kho gom vài ngày rồi đi đường bộ, hãy yêu cầu đóng trong túi ni lông kín từng chiếc hoặc từng bó, rồi mới cho vào bao tải. Đừng ép chân không quá chặt với áo len dày: ép lâu có thể làm sợi gãy nếp, khi mở ra mất độ phồng, đặc biệt với hàng có tỷ lệ len lông cừu cao.
Áo len nặng hơn và cồng kềnh hơn áo thun, nên khi tính giá vốn về tay, phần cước vận chuyển chiếm tỷ trọng đáng kể. Ví dụ giả định: một lô áo len mỏng và một lô áo len dày cùng số chiếc có thể chênh nhau gấp đôi về cân nặng. Nếu cước tính theo cân hoặc theo thể tích, phép tính lãi của hai lô đó khác hẳn nhau dù giá mua ở sạp gần nhau. Tính phần này trước khi chốt mẫu dày, đừng để tới khi nhận hoá đơn cước mới giật mình.
Khi hàng về shop, mở bao và treo hoặc trải phẳng cho áo "thở" một hai ngày trước khi chụp ảnh. Nếp gấp sâu trên áo len dày có thể dùng hơi nước là nhẹ để hết, nhưng tránh là ủi trực tiếp lên bề mặt, dễ làm bóng sợi và hỏng mũi dệt.
Câu hỏi thường gặp
Ở Quảng Châu có chợ chuyên áo len không?
Không có một chợ áo len duy nhất mà người mới đến là thấy ngay. Áo len bày xen trong các khu quần áo lớn theo mùa, và có những sạp chuyên dệt kim quanh năm. Cụm sản xuất áo len lớn ở vùng lân cận thuộc thành phố khác; nếu chỉ đi Quảng Châu, bạn tìm các sạp chuyên dệt kim trong khu chợ quen.
Áo len acrylic có nên nhập không?
Có, nếu khách của shop cần áo ấm giá mềm và bạn nói đúng chất liệu. Acrylic nhẹ, giữ màu tốt, dễ giặt, nhưng dễ xù lông và tích điện hơn len tự nhiên. Vấn đề không nằm ở acrylic mà ở việc bán acrylic dưới tên len lông cừu, gây mất lòng tin và đổi trả.
Làm sao biết áo có cashmere thật hay không khi đang ở sạp?
Tại sạp gần như không thể khẳng định bằng mắt hay tay. Bạn chỉ sàng lọc được bằng cảm giác mềm, nhẹ và bằng nhãn thành phần. Nếu chủ sạp nói tỷ lệ cashmere cao mà mức giá không tương xứng, hãy xin ghi tỷ lệ lên phiếu hàng. Muốn chắc chắn thì phải gửi mẫu kiểm nghiệm sợi ở phòng thí nghiệm.
Áo len về tới shop bị nhăn, mất phồng thì xử lý thế nào?
Mở túi, trải phẳng hoặc treo trên móc vai rộng để áo hồi lại trong một hai ngày. Có thể phun hơi nước nhẹ từ xa cho hết nếp. Không ủi trực tiếp lên mặt len. Lần sau hãy dặn đóng gói lỏng hơn, không ép chân không quá chặt với hàng len dày.
Có nên nhập áo len một size cho mọi khách không?
Áo một size dễ nhập nhưng không vừa mọi dáng người. Hãy đo phẳng chiếc mẫu, so với số đo khách quen và ghi bảng số đo vào mô tả sản phẩm. Shop có nhiều khách vai rộng hoặc người nhỏ nên chọn thêm các mẫu có hai ba size thay vì chỉ một size chung.
Khi đặt thêm áo len cùng mẫu, màu có bị lệch không?
Rất dễ lệch, vì sợi được nhuộm theo mẻ. Khi đặt bổ sung, hãy gửi lại ảnh hoặc giữ một chiếc của lô cũ để đối chiếu và hỏi sạp có dùng cùng mẻ sợi không. Nếu khách mua theo cặp hoặc theo đồng phục, nên nhập một lần đủ số lượng thay vì chia đợt.