Một chủ sạp quen ở Quảng Châu đáng giá hơn nhiều chuyến đi tìm nguồn mới: họ giữ hàng cho bạn, báo mẫu mới trước, đổi hàng lỗi dễ hơn, và cho bạn đặt hàng qua tin nhắn khi đã về Việt Nam. Mối được xây bằng ba thứ: chọn đúng sạp hợp với shop, giữ chữ tín trong từng lần giao dịch, và giữ liên lạc có chừng mực giữa các chuyến.
Người buôn lâu năm thường chỉ làm việc với một số sạp quen cho mỗi nhóm hàng, và mỗi chuyến đi chỉ thêm vài sạp mới để thử. Bài này đi qua cách chọn sạp đáng giữ, cách lưu thông tin để không quên ai, những việc làm nên mối và làm mất mối, và cách xử lý va chạm mà không cắt đứt quan hệ. Phần đặt hàng từ xa với chủ sạp quen có danh mục riêng trên trang.
Vì sao mối quan trọng ở chợ sỉ
Ở chợ sỉ, thông tin là lợi thế. Sạp biết mẫu nào sắp về, mẫu nào đang bán chạy ở các tỉnh, mẫu nào sắp hết vải. Khách quen được chia sẻ những thông tin đó trước, có khi còn được giữ lại một phần hàng đẹp. Khách lạ chỉ thấy những gì đang treo trên giá.
Mối còn giảm chi phí ẩn của bạn. Với sạp quen, bạn ít phải kiểm từng chiếc như với sạp mới, vì đã biết độ đều của hàng; hàng lỗi được đổi mà không phải tranh cãi; đặt bù size, bù màu qua tin nhắn được đáp ứng nhanh. Mỗi điều đó tiết kiệm thời gian và tiền của bạn ở mỗi lô hàng.
Cuối cùng, mối giúp bạn vượt qua những lúc khó: hàng khan dịp cao điểm, cần gấp một mẫu đang bán chạy, hay bạn không thể sang Quảng Châu một mùa. Sạp quen ưu tiên khách quen trước, đó là cách làm ăn ở mọi chợ, không riêng gì Quảng Châu.
Mối cũng là kênh học nghề. Chủ sạp lâu năm hiểu vải, hiểu xưởng, hiểu thị hiếu của khách từ nhiều tỉnh. Khi đã thân, những câu hỏi như mẫu này hợp với khí hậu nóng không, chất này giặt có xù không, thường được trả lời thật lòng hơn so với lúc bạn còn là khách lạ.
Chọn sạp đáng giữ: không phải sạp rẻ nhất
Hàng hợp khách của bạn. Sạp có phong cách, chất liệu, khoảng giá đúng với tệp khách của shop. Một sạp rẻ nhưng hàng không hợp khách bạn là sạp không đáng giữ.
Hàng đều. Lô sau giống lô trước, hàng giao giống mẫu đã xem. Độ đều quan trọng hơn giá thấp, vì hàng không đều là hàng đổi trả và khách phàn nàn.
Giữ lời. Hẹn giờ giao là giao, hứa đổi hàng lỗi là đổi. Thử bằng một hai đơn nhỏ trước khi đặt lớn.
Có mẫu mới đều đặn. Với shop thời trang, một sạp ra mẫu mới đều theo mùa giúp bạn có hàng mới mà không phải đi tìm sạp mới mỗi lần.
Giao tiếp được. Chủ sạp hoặc nhân viên trả lời tin nhắn, gửi ảnh rõ, hiểu yêu cầu của bạn. Không cần nói tiếng Việt, nhưng cần sẵn lòng trao đổi.
Lưu thông tin sạp sao cho không quên ai
Sau vài chuyến, bạn sẽ có hàng chục sạp đã từng ghé. Không lưu có hệ thống, bạn sẽ không nhớ sạp nào bán gì, giá bao nhiêu, ai giữ lời. Một bảng đơn giản là đủ; mỗi sạp một dòng với các cột sau.
- Tên sạp như trên biển hoặc danh thiếp, kèm ảnh chụp mặt sạp.
- Vị trí: tên toà, khu, hành lang hoặc ảnh chụp lối đến. Chợ thay đổi, ảnh giúp bạn tìm lại.
- Người liên hệ và kênh liên lạc sạp dùng.
- Nhóm hàng chính, khoảng giá đã từng mua, mức tối thiểu.
- Lịch sử giao dịch: ngày, số lượng, tổng tiền, hàng có đều không, giao có đúng hẹn không.
- Điều kiện đã thống nhất: trộn size, đổi lỗi, giữ giá.
- Ghi chú cá nhân: chủ sạp thích liên lạc giờ nào, có chuyện gì cần nhớ.
Bảng này là tài sản của shop, không chỉ của riêng bạn. Nếu sau này có người khác đi chợ thay bạn hoặc đặt hàng thay bạn, họ sẽ bắt đầu được ngay mà không phải làm lại từ đầu.
Cập nhật bảng ngay trong tối của mỗi ngày đi chợ, khi trí nhớ còn tươi. Để tới khi về Việt Nam mới ghi, bạn sẽ chỉ còn nhớ những sạp ấn tượng nhất, còn những chi tiết như ai hứa đổi lỗi, ai cho trộn size thì trôi mất, mà đó lại chính là những điều làm nên giá trị của một mối.
Những việc làm nên mối và làm mất mối
Bảng dưới đây gom những hành vi mà người buôn lâu năm thường nhắc tới khi nói về chuyện giữ mối.
| Làm nên mối | Làm mất mối |
|---|---|
| Trả tiền đủ và đúng hẹn | Nợ tiền, hẹn trả rồi lần lữa |
| Báo trước khi không lấy hàng đã đặt | Đặt giữ hàng rồi bỏ không báo |
| Phản hồi hàng lỗi bằng ảnh và phiếu, bình tĩnh | To tiếng, đăng bài chê sạp khi chưa trao đổi |
| Quay lại đều theo mùa | Chỉ quay lại khi có chuyện đòi đổi trả |
| Giữ kín giá sạp cho riêng mình | Đem giá của sạp này ra ép sạp khác lộ liễu |
| Tôn trọng mẫu của sạp, không cho người khác sao chép | Chụp mẫu rồi đưa xưởng khác may lại |
| Nhắn tin đúng việc, đúng giờ | Nhắn liên tục, hỏi giá mà không đặt |
Phần lớn những điều trên đều đúng ở mọi chợ. Điểm riêng của chợ sỉ Quảng Châu là khoảng cách: bạn không thể ghé sạp mỗi tuần. Vì vậy mỗi lần gặp mặt và mỗi tin nhắn giữa hai chuyến đều có sức nặng hơn.
Giữ liên lạc giữa các chuyến đi
Sau chuyến đi, nhắn một tin cảm ơn ngắn khi hàng về tới nơi và đã kiểm xong, kèm nhận xét: hàng đều, khách thích mẫu nào. Tin nhắn này nhỏ nhưng giúp chủ sạp nhớ bạn là ai giữa hàng trăm khách. Phần lớn chủ sạp ở Quảng Châu liên lạc qua ứng dụng nhắn tin phổ biến nhất Trung Quốc.
Khi kết bạn qua ứng dụng nhắn tin, ghi chú ngay tên sạp, vị trí và nhóm hàng vào tên liên hệ. Danh bạ của người đi chợ lâu năm có hàng trăm liên hệ tên 老板 hay tên tiếng Trung giống nhau; không ghi chú, vài tháng sau bạn không biết ai là ai.
Giữa các chuyến, đừng nhắn quá dày. Chủ sạp đăng ảnh mẫu mới trên trang cá nhân hoặc gửi theo nhóm khách; theo dõi những ảnh đó, chỉ nhắn khi bạn thật sự quan tâm một mẫu hoặc muốn đặt. Câu hỏi nên cụ thể: mẫu nào, màu nào, size nào, bao nhiêu, khi nào có.
Dịp lễ Tết của Trung Quốc, một lời chúc ngắn là cách giữ quan hệ tự nhiên. Không cần quà cáp; nếu muốn, một món quà nhỏ từ Việt Nam khi gặp mặt là đủ. Quan hệ làm ăn ở chợ sỉ được giữ bằng sự đều đặn và chữ tín nhiều hơn bằng quà.
Nếu một mùa bạn không lấy hàng của sạp quen, nhắn một câu báo trước: mùa này shop chuyển nhóm hàng, hoặc vốn đang dồn vào việc khác, mùa sau sẽ quay lại. Một câu báo ngắn giữ được cửa mở; im lặng biến mất thì lần sau quay lại, bạn bắt đầu như khách lạ.
Khi có va chạm: xử lý mà không cắt mối
Tách sự việc khỏi con người. Hàng thiếu, sai mẫu, lỗi là sự việc cần giải quyết, không phải lý do để kết luận người bán gian dối. Phần lớn sai sót ở chợ sỉ đến từ việc gấp, nhầm, đông khách.
Đưa bằng chứng trước, đưa yêu cầu sau. Gửi ảnh, video mở kiện, phiếu ghi hàng. Rồi nói rõ bạn muốn gì: đổi, bù, giảm tiền cho lần sau. Yêu cầu rõ ràng giúp người bán dễ đáp ứng.
Cho người bán một lối ra. Đề nghị một giải pháp hai bên cùng chấp nhận được, ví dụ bù vào đơn sau thay vì đòi hoàn tiền ngay. Ở xa, đây thường là cách nhanh nhất.
Biết khi nào nên dừng. Nếu cùng một sạp sai sót lặp lại và không chịu trách nhiệm, đó là lúc chuyển sang sạp khác. Giữ mối không có nghĩa là chịu thiệt mãi.
Khi mối đã đủ thân: đặt qua tin nhắn và những ranh giới nên giữ
Một mối tốt thường dẫn tới việc đặt hàng qua tin nhắn khi bạn ở Việt Nam: chủ sạp gửi ảnh, bạn chọn, chuyển tiền, sạp giao cho đơn vị vận chuyển. Quy trình chi tiết và chuyện cọc có danh mục riêng về đặt hàng từ xa trên trang. Ở góc giữ mối, có vài ranh giới nên giữ để quan hệ bền.
Thứ nhất, quen không có nghĩa là bỏ kiểm. Vẫn yêu cầu ảnh, video hàng thật trước khi gửi, vẫn kiểm khi hàng về và phản hồi. Chủ sạp tử tế không thấy phiền vì điều đó; ngược lại, phản hồi đều đặn giúp họ biết bạn cần gì.
Thứ hai, giữ sổ sách rõ ràng hai bên. Mỗi đơn có tin nhắn xác nhận mẫu, số lượng, giá, tổng tiền, tiền đã trả. Khi làm ăn lâu năm, những khoản bù, khoản nợ nhỏ dễ bị nhớ khác nhau; sổ sách rõ ràng giúp cả hai không phải nghi nhau.
Thứ ba, không để một sạp nắm hết nguồn hàng của bạn. Dù sạp quen tốt đến đâu, có thể một ngày họ chuyển nghề, đổi khu, hay ưu tiên khách lớn hơn. Giữ thêm vài sạp dự phòng cho mỗi nhóm hàng là cách bảo vệ shop, không phải là thiếu chung thuỷ.
Mối nhiều năm: khi sạp đổi chỗ, đổi người, đổi hàng
Chợ sỉ Quảng Châu thay đổi liên tục: toà chợ được cải tạo, khu chợ dời đi, sạp chuyển sang toà khác, người con lên thay bố mẹ, sạp đổi từ quần áo sang mặt hàng khác. Mối của bạn có thể "biến mất" sau một mùa nếu bạn chỉ nhớ vị trí sạp mà không có liên lạc.
Đó là lý do phải giữ kênh liên lạc trực tiếp với chủ sạp, không chỉ nhớ "sạp ở góc tầng hai toà nọ". Khi sạp đổi chỗ, người bán thường báo cho khách quen qua tin nhắn. Khi người mới lên thay, hãy giới thiệu lại bạn là ai, lịch sử làm ăn với sạp; phần lớn họ sẽ tiếp tục ưu tiên khách cũ.
Ngược lại, nếu shop của bạn đổi hướng, chuyển nhóm khách, đổi phong cách, hãy nói thẳng với sạp quen. Có khi họ có nguồn khác phù hợp, hoặc giới thiệu bạn sang sạp bạn bè. Ở chợ sỉ, mạng lưới quan hệ của một chủ sạp quen có thể mở cho bạn cả một khu hàng mới.
Câu hỏi thường gặp
Làm sao để được chủ sạp Quảng Châu xem là khách quen?
Lấy hàng gọn, trả tiền đủ, giữ hẹn, quay lại đều theo mùa và giữ liên lạc có chừng mực. Sau vài lần giao dịch suôn sẻ, phần lớn chủ sạp sẽ chủ động báo mẫu mới và ưu tiên giữ hàng cho bạn.
Có nên giữ nhiều sạp cho cùng một nhóm hàng?
Nên có hai ba sạp cho mỗi nhóm hàng chính để không phụ thuộc một nơi, và thử thêm một hai sạp mới mỗi chuyến. Quá nhiều sạp thì không đủ số lượng để được xem là khách quen ở đâu cả.
Có nên tặng quà cho chủ sạp quen không?
Không bắt buộc. Một món quà nhỏ từ Việt Nam khi gặp mặt hay lời chúc dịp lễ là cách giữ quan hệ tự nhiên. Chữ tín và sự đều đặn vẫn quan trọng hơn quà.
Đem giá sạp này ra ép sạp khác có được không?
Tham khảo mặt bằng giá là cần thiết, nhưng đem giá cụ thể của một sạp ra ép sạp khác lộ liễu dễ làm mất lòng cả hai. Dùng số lượng và khả năng quay lại làm đòn bẩy thay vì so giá trước mặt người bán.
Sạp quen giao hàng lỗi thì xử lý thế nào?
Gửi ảnh, video mở kiện và phiếu, nói rõ yêu cầu đổi, bù hay giảm cho đơn sau. Giữ giọng bình tĩnh. Nếu sai sót lặp lại mà sạp không chịu trách nhiệm, chuyển sang sạp khác.
Lưu thông tin sạp bằng gì là tốt?
Một bảng tính đơn giản là đủ: tên sạp, ảnh mặt sạp, vị trí, liên hệ, nhóm hàng, lịch sử giao dịch, điều kiện đã thống nhất. Cập nhật sau mỗi chuyến và mỗi đơn đặt từ xa.