Để đi chợ sỉ Quảng Châu, bạn chỉ cần vài chục câu tiếng Trung xoay quanh năm việc: chào và gọi chủ sạp, hỏi giá sỉ, hỏi điều kiện lấy sỉ, hỏi hàng có sẵn hay phải chờ, rồi chốt số lượng và hẹn lấy hàng. Ở chợ sỉ, tiếng Phổ thông được dùng rộng rãi giữa người bán và khách từ khắp nơi, dù người Quảng Châu bản địa nói tiếng Quảng Đông. Câu ngắn, rõ số, kèm máy tính bấm giá là đủ làm việc.
Các câu dưới đây được viết bằng chữ Hán giản thể, phiên âm có dấu thanh và nghĩa tiếng Việt. Nếu chưa phát âm chuẩn, bạn vẫn có thể đưa màn hình điện thoại cho chủ sạp đọc. Phần lời Việt dùng "mình" để dễ đọc; trong tiếng Trung, đại từ 我 (wǒ) dùng cho cả nam và nữ, mọi lứa tuổi.
Chào hỏi và gọi chủ sạp
Ở chợ sỉ, người ta gọi chủ sạp là 老板 (lǎobǎn), nghĩa đen là "ông chủ, bà chủ", dùng được cho cả nam lẫn nữ và cả người đứng bán thay chủ. Đây là cách gọi phổ biến, lịch sự vừa đủ trong môi trường buôn bán.
| Chữ Hán | Phiên âm | Nghĩa |
|---|---|---|
| 你好 | nǐ hǎo | Xin chào |
| 老板，你好 | lǎobǎn, nǐ hǎo | Chào chủ sạp |
| 我是越南来的 | wǒ shì Yuènán lái de | Mình từ Việt Nam sang |
| 我先看看 | wǒ xiān kànkan | Mình xem trước đã |
| 谢谢 | xièxie | Cảm ơn |
| 不好意思 | bù hǎo yìsi | Xin lỗi, ngại quá (khi làm phiền, khi từ chối) |
| 不用了，谢谢 | bú yòng le, xièxie | Thôi không cần, cảm ơn |
Câu "mình xem trước đã" rất hữu ích. Ở nhiều sạp, chủ sạp sẽ hỏi bạn cần gì ngay khi bạn dừng lại. Nói câu này rồi tiếp tục xem là cách lịch sự để có thời gian quan sát mà không bị hối thúc. Khi rời sạp mà không mua, một câu cảm ơn là đủ, không cần giải thích.
Nói câu tiếng Trung đầu tiên với nụ cười, dù chưa chuẩn, thường khiến người bán kiên nhẫn hơn hẳn với những câu tiếp theo.
Hỏi giá và hỏi điều kiện lấy sỉ
Đây là nhóm câu quan trọng nhất. Ở chợ sỉ, giá chào cho người lấy sỉ khác giá cho người mua lẻ, và nhiều sạp không bán lẻ.
| Chữ Hán | Phiên âm | Nghĩa |
|---|---|---|
| 多少钱？ | duōshao qián? | Bao nhiêu tiền? |
| 批发价多少？ | pīfā jià duōshao? | Giá sỉ bao nhiêu? |
| 拿货价多少？ | ná huò jià duōshao? | Giá lấy hàng (giá cho người lấy về bán) bao nhiêu? |
| 可以批发吗？ | kěyǐ pīfā ma? | Có bán sỉ không? |
| 几件起批？ | jǐ jiàn qǐ pī? | Lấy từ mấy chiếc thì được giá sỉ? |
| 零售吗？ | língshòu ma? | Có bán lẻ không? |
| 可以混色吗？ | kěyǐ hùn sè ma? | Có được trộn màu không? |
| 可以混码吗？ | kěyǐ hùn mǎ ma? | Có được trộn size không? |
Nhiều sạp treo hoặc nói câu 只批发 (zhǐ pīfā, chỉ bán sỉ) hoặc 不零售 (bù língshòu, không bán lẻ). Gặp những sạp này, đừng cố xin mua một chiếc. Cách sạp quần áo chia hàng theo "một tay" gồm đủ size, đủ màu, và số lượng tối thiểu được nói kỹ trong danh mục quần áo trên trang; ở đây bạn chỉ cần biết hỏi cho đúng câu.
Hỏi về hàng: có sẵn không, màu gì, size gì
Sau khi biết giá, câu hỏi tiếp theo là hàng có sẵn để lấy ngay không, có những màu và size nào. Những câu dưới đây dùng được cho quần áo, giày, túi và phần lớn phụ kiện.
| Chữ Hán | Phiên âm | Nghĩa |
|---|---|---|
| 有现货吗？ | yǒu xiànhuò ma? | Có hàng sẵn không? |
| 什么时候有货？ | shénme shíhou yǒu huò? | Khi nào có hàng? |
| 有别的颜色吗？ | yǒu bié de yánsè ma? | Có màu khác không? |
| 有什么颜色？ | yǒu shénme yánsè? | Có những màu gì? |
| 有什么尺码？ | yǒu shénme chǐmǎ? | Có những size gì? |
| 有大码吗？ | yǒu dà mǎ ma? | Có size lớn không? |
| 这是均码吗？ | zhè shì jūnmǎ ma? | Đây là free size phải không? |
| 可以拍照吗？ | kěyǐ pāizhào ma? | Mình chụp ảnh được không? |
Câu hỏi chụp ảnh nên hỏi trước khi giơ máy lên. Nhiều sạp không cho chụp mẫu mới vì sợ bị sao chép. Nếu người bán lắc đầu hoặc nói 不可以 (bù kěyǐ, không được), tôn trọng điều đó và ghi chép bằng sổ. Tên gọi các loại vải, cách đọc mã size kiểu Trung Quốc có bài riêng trong danh mục quần áo.
Chốt đơn, hẹn lấy hàng, nhờ giữ hàng
Khi đã chọn xong, bạn cần nói số lượng, xác nhận tổng tiền và thống nhất cách lấy hàng. Đây là lúc nên viết ra giấy hoặc điện thoại để hai bên cùng nhìn.
| Chữ Hán | Phiên âm | Nghĩa |
|---|---|---|
| 我要这个 | wǒ yào zhège | Mình lấy cái này |
| 我要这个颜色 | wǒ yào zhège yánsè | Mình lấy màu này |
| 一共多少钱？ | yígòng duōshao qián? | Tổng cộng bao nhiêu tiền? |
| 请写下来 | qǐng xiě xiàlái | Làm ơn viết ra giúp |
| 可以帮我打包吗？ | kěyǐ bāng wǒ dǎbāo ma? | Đóng gói giúp mình được không? |
| 我下午来拿 | wǒ xiàwǔ lái ná | Chiều mình quay lại lấy |
| 先放在这里可以吗？ | xiān fàng zài zhèlǐ kěyǐ ma? | Để tạm ở đây được không? |
| 可以开单吗？ | kěyǐ kāi dān ma? | Ghi phiếu cho mình được không? |
Câu cuối rất quan trọng. Phiếu ghi hàng là bằng chứng duy nhất về những gì bạn đã đặt và đã trả tiền. Cách đọc và giữ phiếu có bài riêng trong danh mục này. Nhờ giữ hàng ở sạp thì luôn hỏi rõ giờ hẹn và có phiếu; đừng chỉ hẹn miệng.
Những câu bạn sẽ nghe chủ sạp nói
Nói được mới là một nửa; nghe hiểu chủ sạp trả lời là nửa còn lại. Dưới đây là những câu người bán ở chợ sỉ hay nói, giúp bạn nhận ra ngay tình huống.
| Chữ Hán | Phiên âm | Nghĩa |
|---|---|---|
| 要多少？ | yào duōshao? | Lấy bao nhiêu? |
| 要什么颜色？ | yào shénme yánsè? | Lấy màu gì? |
| 没有了 | méiyǒu le | Hết rồi, không còn |
| 卖完了 | mài wán le | Bán hết rồi |
| 明天有 | míngtiān yǒu | Mai có hàng |
| 要等几天 | yào děng jǐ tiān | Phải chờ vài ngày |
| 不能便宜了 | bù néng piányi le | Không bớt được nữa |
| 看一下 | kàn yíxià | Xem thử đi |
Khi nghe 没有了 hay 卖完了, hỏi tiếp 什么时候有货？ (shénme shíhou yǒu huò?) để biết có nên chờ không. Nếu chủ sạp nói phải chờ vài ngày, hỏi rõ số ngày bằng máy tính hoặc viết ra, vì "vài ngày" ở chợ sỉ có thể hiểu rất rộng.
Một điều nên biết: chủ sạp đông khách thường trả lời rất ngắn, đôi khi chỉ một chữ hay một cái lắc đầu. Đó là nhịp làm việc, không phải thái độ khó chịu với bạn. Câu hỏi càng ngắn, câu trả lời càng nhanh.
Phát âm: sai thanh điệu vẫn làm việc được, nhưng con số thì phải đúng
Tiếng Trung Phổ thông có bốn thanh điệu chính, và người Việt hay nhầm vì hệ thanh của tiếng Việt khác. Tin vui là ở chợ, ngữ cảnh rất hẹp: chủ sạp biết bạn đang hỏi giá, hỏi màu, hỏi size, nên dù phát âm chưa chuẩn họ vẫn thường đoán được. Đừng ngại mở miệng.
Chỗ không được phép mơ hồ là con số. Nhầm 四 (sì, bốn) với 十 (shí, mười) là chuyện có thật với người mới học, và ở chợ sỉ, một con số sai có thể là sai cả một đơn hàng. Nguyên tắc: mọi con số quan trọng như giá, số lượng, tổng tiền đều phải được viết ra hoặc bấm lên máy tính để hai bên cùng nhìn. Cách nói số, ra hiệu số bằng tay có bài riêng trong danh mục.
Âm Hán Việt giúp bạn nhớ chữ, nhưng không giúp nói. "Bán sỉ" trong tiếng Trung là 批发, đọc âm Hán Việt là "phê phát", phát âm Phổ thông là pīfā. Đừng đọc âm Hán Việt cho người bán nghe; họ không hiểu. Dùng phiên âm, hoặc đưa chữ Hán cho họ đọc.
Một mẹo khi luyện: thu âm chính mình đọc mười câu cốt lõi, rồi so với giọng đọc mẫu trong ứng dụng từ điển. Chỗ lệch nhiều nhất của người Việt thường là thanh ba (giọng xuống rồi lên) và các âm đầu zh, ch, sh, x, q. Không cần hoàn hảo; chỉ cần những chữ quan trọng như số, giá, sỉ, hàng sẵn đủ rõ để người bán không phải đoán.
Tiếng Phổ thông, tiếng Quảng Đông và những gì bạn nghe ở chợ
Quảng Châu là thành phố của tiếng Quảng Đông. Người Quảng Châu bản địa nói tiếng Quảng Đông trong gia đình, với hàng xóm, và bạn sẽ nghe thứ tiếng này nhiều trên đường phố, trong quán ăn. Tiếng Quảng Đông và tiếng Phổ thông viết chung chữ Hán nhưng phát âm khác nhau rất nhiều, người nói thứ tiếng này không tự nhiên nghe hiểu được thứ tiếng kia nếu không học.
Ở chợ sỉ, tình hình khác. Người bán đến từ nhiều tỉnh, khách đến từ khắp nơi trong và ngoài Trung Quốc, nên tiếng Phổ thông là ngôn ngữ làm việc chung. Bạn học tiếng Phổ thông là đúng hướng. Một vài câu tiếng Quảng Đông như 唔该, đọc gần như "m gơi", nghĩa là "cảm ơn, làm phiền", có thể khiến người bán người Quảng Châu mỉm cười, nhưng không cần thiết cho công việc.
Bạn cũng sẽ gặp chủ sạp và nhân viên biết vài câu tiếng Việt, vì khách Việt đi chợ Quảng Châu từ lâu. Đó là điểm thuận lợi, nhưng đừng dựa hoàn toàn vào nó: tiếng Việt của họ thường chỉ đủ chào và báo giá; khi cần thống nhất chi tiết như lỗi hàng, đổi trả, thời hạn giao, hãy viết ra, dùng ứng dụng dịch hoặc người phiên dịch bạn tin.
Cách học nhanh trước chuyến đi
Bạn không cần học tiếng Trung bài bản để đi chợ. Vài tuần chuẩn bị theo cách dưới đây đủ cho chuyến đầu.
- Học số đếm trước tiên, từ một tới mười, rồi trăm, nghìn. Đây là nền của mọi cuộc trao đổi giá.
- Chọn mười câu cốt lõi trong các bảng trên, luyện nói to mỗi ngày vài phút: chào, giá sỉ, lấy từ mấy chiếc, có hàng sẵn không, có màu khác không, tổng cộng bao nhiêu, ghi phiếu.
- Lưu một tấm ảnh "thẻ câu" gồm những câu đó bằng chữ Hán cỡ lớn trong điện thoại, đưa cho người bán đọc khi bạn bí.
- Nghe người bản ngữ nói qua các đoạn hội thoại mua bán; tai quen trước rồi miệng mới theo.
- Học tên mặt hàng của shop mình: áo khoác, váy, quần jeans, giày thể thao, túi đeo chéo… Mỗi shop chỉ cần vài chục từ của đúng nhóm hàng.
- Luyện với người biết tiếng Trung ở Việt Nam một hai buổi để được sửa phát âm những câu bạn dùng nhiều nhất.
Mỗi chuyến đi, ghi thêm những câu bạn đã nghe chủ sạp nói nhiều lần mà chưa hiểu, về nhà tra và học. Sau vài chuyến, vốn tiếng Trung chợ búa của bạn sẽ đủ cho hầu hết tình huống.
Đừng đặt mục tiêu nói trôi chảy. Mục tiêu đúng là đủ để không ai phải đoán ý ai ở những câu quyết định tiền và hàng. Phần còn lại, nụ cười, cái gật đầu và chiếc máy tính đã làm thay rất tốt.
Câu hỏi thường gặp
Không biết tiếng Trung có đi chợ sỉ Quảng Châu được không?
Được, nhiều người đi chợ bằng máy tính bấm giá, ảnh chụp và ứng dụng dịch. Nhưng biết vài chục câu cơ bản giúp bạn nhanh hơn, được chủ sạp tiếp chuyện cởi mở hơn, và ít phụ thuộc vào người trung gian.
Nên học tiếng Phổ thông hay tiếng Quảng Đông để đi chợ?
Tiếng Phổ thông. Dù Quảng Châu là thành phố nói tiếng Quảng Đông, ở chợ sỉ người bán và khách đến từ nhiều nơi nên tiếng Phổ thông là ngôn ngữ làm việc chung. Vài câu tiếng Quảng Đông chỉ là phần thêm.
Gọi chủ sạp là gì cho lịch sự?
Cách phổ biến nhất ở chợ là 老板 (lǎobǎn), dùng cho cả chủ nam, chủ nữ và người đứng bán. Kèm một câu chào 你好 (nǐ hǎo) là đủ lịch sự trong môi trường buôn bán.
Đọc âm Hán Việt cho người bán nghe có hiểu không?
Không. Âm Hán Việt giúp người Việt nhớ nghĩa chữ, nhưng cách đọc khác hẳn tiếng Phổ thông. Dùng phiên âm, hoặc đưa chữ Hán viết sẵn trên điện thoại cho người bán đọc.
Câu nào quan trọng nhất cần thuộc?
Ngoài chào hỏi, ba câu dùng nhiều nhất là hỏi giá sỉ 批发价多少 (pīfā jià duōshao), hỏi lấy từ mấy chiếc 几件起批 (jǐ jiàn qǐ pī) và hỏi có hàng sẵn không 有现货吗 (yǒu xiànhuò ma). Kèm theo là xin ghi phiếu.
Có nên nói chuyện bằng tiếng Việt với chủ sạp biết tiếng Việt?
Được, đó là thuận lợi. Nhưng với chi tiết quan trọng như số lượng, lỗi hàng, đổi trả, thời hạn giao, nên viết ra hoặc kiểm lại bằng ứng dụng dịch, vì tiếng Việt của người bán thường chỉ đủ cho chào hỏi và báo giá.