Với đồ gia dụng, nhà bếp lấy từ Quảng Châu, câu hỏi quan trọng nhất là món đó có chạm vào thức ăn, đồ uống không và có dùng điện không. Dụng cụ, hộp đựng, bao bì tiếp xúc trực tiếp với thực phẩm thuộc vùng quản lý an toàn thực phẩm, thường phải tự công bố sản phẩm trước khi bán. Đồ điện gia dụng có thể thuộc danh mục phải chứng nhận hợp quy. Phần còn lại như móc treo, kệ, giỏ, đồ sắp xếp tủ chủ yếu cần nhãn hàng hoá và chứng từ.
Gia dụng là nhóm hàng chủ shop online rất hay lấy vì ảnh đẹp, mẫu đổi nhanh, nhiều món nhỏ tiện. Nhưng đây cũng là nhóm mà chất lượng vật liệu quyết định mọi thứ, và vật liệu là thứ khó thấy bằng mắt nhất. Bài này giải thích từng loại vật liệu hay gặp, câu hỏi nên đặt cho người bán, mấy cách thử tại sạp có giá trị tham khảo, cùng chuyện đóng gói hàng sứ, thuỷ tinh cho khỏi vỡ. Quy định cụ thể kiểm lại theo văn bản hiện hành.
Vật liệu hay gặp và điều cần hỏi
Bảng dưới đây không thay kết quả thử nghiệm. Nó giúp bạn biết hỏi gì, nghi ngờ ở đâu, và chọn hàng có thông tin rõ ràng.
| Vật liệu | Thường dùng làm | Điểm cần hỏi, cần nghi |
|---|---|---|
| Nhựa PP, PE | Hộp đựng, nắp, thớt nhựa, túi | Có dùng được trong lò vi sóng, nước nóng không; có phải nhựa nguyên sinh không; màu sắc có quá rực, mùi có gắt không |
| Nhựa melamine | Bát, đĩa, khay nhìn như sứ | Không hợp với nhiệt độ cao, lò vi sóng; hàng kém có thể thôi nhiễm chất khi gặp nóng, chua |
| Silicone | Phới, khuôn bánh, nắp, ống hút, núm | Có phải loại dùng cho thực phẩm không; mùi khi hơ nóng; bề mặt có dính bột không |
| Inox | Nồi, bát, cốc giữ nhiệt, dao | Mác thép là gì; loại dùng cho thực phẩm phổ biến là 304 hoặc tương đương; mối hàn, viền có rỉ không |
| Gốm sứ tráng men | Bát, đĩa, cốc | Men bên trong lòng bát có màu rực hoặc vẽ trang trí thì hỏi về thử nghiệm kim loại nặng; men rạn, rỗ |
| Thuỷ tinh | Lọ, bình, cốc, hộp | Có chịu nhiệt không, có dùng được cho đồ nóng không; thành dày đều không, có bọt khí |
| Gỗ, tre | Thớt, đũa, muỗng, khay | Có phủ sơn, dầu gì không; có mùi mốc, mọt; độ ẩm khi chở đường dài |
Khi người bán không trả lời được vật liệu cụ thể của món hàng tiếp xúc thực phẩm, đó là tín hiệu nên hỏi nguồn khác. Xưởng có trách nhiệm thường có kết quả thử nghiệm thôi nhiễm của vật liệu, ít nhất cho các mã chủ lực.
Những cách thử tại sạp và giới hạn của chúng
Thử nam châm với inox không cho kết luận chắc chắn. Nhiều người dùng nam châm để phân biệt inox tốt và kém. Thực tế một số loại inox dùng cho thực phẩm vẫn có thể hút nam châm nhẹ ở chỗ đã gia công, còn một số loại kém lại không hút. Chỉ coi là tín hiệu tham khảo; muốn chắc thì cần thông tin mác thép từ nhà sản xuất hoặc thử nghiệm.
Gập, vặn silicone xem có vệt trắng. Một cách thử dân gian là gập mạnh hoặc vặn miếng silicone: nếu xuất hiện vệt trắng rõ, có thể silicone đã pha chất độn. Cách này cũng chỉ là gợi ý, không thay thử nghiệm, nhưng đủ để loại các món đáng ngờ.
Ngửi khi mở thùng nguyên. Mùi nhựa, mùi dung môi gắt khi mở thùng hàng mới đóng gói cho biết vật liệu có thể chưa ổn định hoặc có phụ gia không phù hợp. Hàng tiếp xúc thực phẩm có mùi khó chịu thì khách cũng không dùng lâu.
Soi men và đường viền. Với bát đĩa, xem men có phủ đều lòng bát, có lỗ rỗ, vết rạn, chỗ trơ đất không. Lật đáy xem chân đế có mài phẳng, không làm xước mặt bàn.
Đậy nắp, lắc thử, xoay nắp. Hộp đựng, bình nước thường bị phàn nàn vì rò rỉ. Đổ ít nước, đậy nắp, lật ngược vài giây. Nắp ren xoay có trơn, có khít không; gioăng cao su có lệch không.
Thủ tục an toàn thực phẩm cho dụng cụ, hộp đựng
Ở Việt Nam, dụng cụ, vật liệu bao gói, chứa đựng thực phẩm là đối tượng của pháp luật về an toàn thực phẩm. Theo nguyên lý của quy định hiện hành, nhiều sản phẩm trong nhóm này phải được tổ chức, cá nhân tự công bố trước khi lưu thông, kèm kết quả thử nghiệm phù hợp. Khi nhập khẩu, hàng còn có thể phải qua kiểm tra nhà nước về an toàn thực phẩm theo phương thức được áp dụng cho từng trường hợp.
Hệ quả thực tế giống các nhóm có điều kiện khác: hoá đơn mua ở chợ sỉ không đủ để bán hợp pháp một món hộp đựng thực phẩm. Cần có một bên đứng tên công bố, nhãn tiếng Việt đầy đủ, và chứng từ chứng minh hàng đã được nhập hợp lệ.
Shop nhỏ thường chọn cách mua các món tiếp xúc thực phẩm từ doanh nghiệp đã làm thủ tục, và tự lấy ở Quảng Châu những món không tiếp xúc thực phẩm như kệ, móc, giỏ, đồ sắp xếp, đồ vệ sinh nhà cửa không hoá chất. Cách chia này giữ được lợi thế mẫu mã của chợ sỉ cho phần lớn danh mục mà không đặt shop vào thế phải làm thủ tục cho từng chiếc cốc.
Với những món ở ranh giới, ví dụ hộp nhựa dùng đựng đồ khô lẫn đựng thực phẩm, nên xử lý theo hướng chặt hơn: coi là đồ tiếp xúc thực phẩm. Người mua dùng hộp vào việc gì là điều shop không kiểm soát được.
Đồ điện gia dụng nhỏ: những điểm phải tính trước
Máy xay mini, ấm siêu tốc, nồi lẩu điện mini, máy đánh trứng, đèn bàn, quạt cầm tay là những món rất hay xuất hiện ở chợ sỉ và rất hay hỏng sau khi bán. Trước khi lấy, tính đủ các điểm sau:
- Danh mục hợp quy: một phần thiết bị điện gia dụng thuộc danh mục phải chứng nhận phù hợp quy chuẩn về an toàn điện và tương thích điện từ. Tra theo đúng loại thiết bị trước khi đặt.
- Chạm thực phẩm hai lần: máy xay, ấm đun, nồi điện vừa là đồ điện vừa là dụng cụ tiếp xúc thực phẩm. Hai lớp thủ tục chồng lên nhau.
- Phích cắm và dây nguồn: kiểu phích có vừa ổ cắm phổ biến ở Việt Nam không, dây nguồn có đủ dày cho công suất ghi trên máy không.
- Chạy thử tại sạp: bật máy vài phút, nghe tiếng động cơ, ngửi mùi khét, sờ thân máy. Máy có pin thì sạc thử, xem đèn báo.
- Tỷ lệ lỗi và đổi trả: thoả thuận rõ với nguồn về hàng lỗi khi mở hộp và hàng hỏng trong thời gian ngắn. Nếu nguồn không nhận đổi, chi phí bảo hành nằm trọn trên vai shop.
- Hướng dẫn sử dụng tiếng Việt: đồ điện cần hướng dẫn và cảnh báo an toàn bằng tiếng Việt. Chuẩn bị nội dung này từ khi chốt mã.
Nhiều chủ shop sau một hai mùa đã quyết định bỏ hẳn đồ điện giá rẻ vì phần đổi trả, bảo hành ăn hết lãi và làm mất khách. Nếu vẫn muốn bán, hãy chọn ít mã, kiểm kỹ, và mua qua kênh có thủ tục đầy đủ.
Hàng sứ, thuỷ tinh: đóng gói quyết định lãi lỗ
Bát đĩa sứ, cốc thuỷ tinh, lọ hoa gốm là nhóm đẹp trên ảnh nhưng rất dễ vỡ trên đường. Một bao hàng đi qua nhiều lần bốc xếp, chất chồng, xe xóc. Tỷ lệ vỡ chỉ cần vài phần trăm là đủ xoá phần chênh lệch giá mà shop mong có.
Nguyên tắc đóng gói hàng vỡ: mỗi món một lớp bọc riêng (giấy, màng xốp hơi, túi xốp), đặt đứng chứ không đặt nằm chồng với đĩa, chèn kín mọi khoảng trống trong thùng để hàng không xê dịch, thùng carton cứng nhiều lớp thay vì bao tải mềm, và đánh dấu hàng dễ vỡ trên mọi mặt thùng bằng ký hiệu chiếc ly quen thuộc. Thùng hàng vỡ không nên quá nặng, để người bốc xếp nhấc lên đặt xuống bằng tay thay vì quăng.
Nên hỏi đơn vị vận chuyển về điều kiện nhận hàng dễ vỡ: có nhận không, có yêu cầu đóng thùng gỗ hoặc khung không, bồi thường thế nào khi vỡ. Nhiều đơn vị chỉ nhận hàng vỡ với điều kiện tự chịu rủi ro, hoặc yêu cầu đóng khung gỗ làm tăng cả cân nặng lẫn thể tích tính cước.
Gốm sứ đẹp và cầu kỳ thường đến từ các vùng sản xuất lân cận Quảng Châu như Phật Sơn, và có chợ sỉ riêng. Dù mua ở đâu, cách tính vẫn phải gồm tỷ lệ vỡ dự kiến, chi phí vật liệu đóng gói và cước theo thể tích, chứ không chỉ giá từng chiếc.
Tính giá vốn cho một món gia dụng dễ vỡ
Ví dụ giả định dưới đây cho thấy vì sao giá mua ở sạp chỉ là một phần nhỏ của câu chuyện. Mọi con số chỉ để minh hoạ cách tính, không phải giá thị trường.
- Giả sử mua 200 chiếc bát sứ, giá mỗi chiếc quy ra là 10 đơn vị tiền. Tiền hàng là 2.000 đơn vị.
- Vật liệu đóng gói (xốp, thùng cứng, công đóng) giả định 300 đơn vị cho cả lô.
- Bát sứ nhẹ nhưng cồng kềnh nên bị tính cước theo thể tích; giả định cước lô này là 700 đơn vị.
- Tỷ lệ vỡ dự kiến 5 phần trăm, tức 10 chiếc không bán được. Số bát bán được còn 190 chiếc.
- Thủ tục, nhãn phụ, kiểm tra nếu có, giả định 300 đơn vị chia cho lô.
- Tổng chi phí 3.300 đơn vị chia cho 190 chiếc bán được, mỗi chiếc khoảng 17,4 đơn vị, cao hơn giá mua ở sạp khoảng 74 phần trăm.
Con số cuối cùng mới là giá vốn để định giá bán. Bỏ qua tỷ lệ vỡ và cước thể tích là lý do nhiều shop tưởng có lãi nhưng cuối mùa tính ra hoà vốn.
Đồ gia dụng tiện ích theo trào lưu: vì sao nên thận trọng
Mỗi mùa lại có vài món đồ bếp, đồ tiện ích lan nhanh trên mạng xã hội: dụng cụ cắt rau nhiều lưỡi, hộp chia ngăn tủ lạnh, chai xịt dầu, máy hút chân không mini. Ở chợ sỉ Quảng Châu, những món này xuất hiện rất sớm, nhiều sạp bày cùng lúc, và lời mời thường đi kèm câu "đang chạy lắm".
Điểm yếu của hàng trào lưu là vòng đời ngắn và chất lượng không đều. Khi một món lan nhanh, nhiều xưởng cùng làm, có xưởng làm kỹ, có xưởng làm vội cho kịp đợt. Lô về muộn vài tuần có thể gặp lúc khách đã chán, các shop khác đã xả giá. Một số món còn có thiết kế đẹp trên video nhưng dùng thật hay hỏng: lưỡi cắt nhanh cùn, khớp nhựa gãy, nắp không kín.
Nếu vẫn muốn lấy, xử lý như lớp hàng thử: lấy mỏng, kiểm kỹ ở sạp, dùng thử chính món đó ở nhà vài ngày trước khi chụp ảnh bán, và chuẩn bị sẵn kế hoạch xả nếu bán chậm. Mô tả công dụng đúng như thật, không chép lại những lời quảng cáo phóng đại trên video gốc, vì khách mua theo lời hứa đó sẽ là khách trả hàng.
Câu hỏi thường gặp
Inox 201 có dùng làm đồ đựng thức ăn được không?
Inox 201 có khả năng chống gỉ kém hơn loại thường dùng cho thực phẩm như 304, dễ bị ăn mòn khi gặp muối, axit. Nhiều người tiêu dùng đã biết điều này nên hỏi rất kỹ. Với đồ tiếp xúc thực phẩm, nên chọn mác thép được nhà sản xuất xác nhận và ghi đúng trên nhãn.
Đồ nhựa ghi BPA free có nghĩa là an toàn hoàn toàn không?
BPA free chỉ có nghĩa là sản phẩm không dùng chất BPA, một chất gây lo ngại trong một số loại nhựa. Nó không nói gì về các chất khác hay về chất lượng tổng thể. Dòng chữ này cũng có thể in tuỳ tiện, nên vẫn cần thông tin vật liệu và thủ tục như mọi đồ tiếp xúc thực phẩm.
Kệ, móc, giỏ đựng đồ có cần thủ tục gì không?
Những món không tiếp xúc thực phẩm, không dùng điện, không dành cho trẻ em chơi chủ yếu cần nhãn hàng hoá và chứng từ nguồn gốc. Đây là nhóm dễ bắt đầu nhất trong gia dụng, nhưng vẫn phải kiểm độ chắc, độ chịu lực, đinh vít đủ và hướng dẫn lắp ráp.
Có nên mua đồ gia dụng theo cân ở chợ sỉ không?
Hàng bán theo cân thường là hàng xả, hàng lỗi nhẹ hoặc hàng không rõ nguồn, không có nhãn. Với đồ tiếp xúc thực phẩm thì không nên. Với đồ không tiếp xúc thực phẩm, cần kiểm từng món vì tỷ lệ lỗi có thể cao và không có quyền đổi trả.
Đồ gỗ, tre gửi về hay bị mốc, làm sao tránh?
Gỗ tre hút ẩm, nằm trong thùng kín nhiều ngày ở khí hậu nóng ẩm dễ mốc. Kiểm độ khô khi mua, bọc riêng từng món, cho gói hút ẩm vào thùng, tránh để chung với hàng ướt. Về tới nơi mở thùng ngay, phơi gió nếu cần.
Mua dao, kéo nhà bếp số lượng lớn cần chú ý gì?
Kiểm độ sắc, độ chắc của cán, mối nối giữa lưỡi và cán, có gỉ không. Khi gửi hàng, đóng gói để lưỡi không đâm xuyên bao, và hỏi trước đơn vị vận chuyển về điều kiện nhận dao kéo vì một số đơn vị có quy định riêng với vật sắc nhọn.