Chợ vải Trung Đại (中大布匹市场, Zhōngdà bùpǐ shìchǎng) ở quận Hải Châu là khu bán vải và phụ liệu may rất lớn của Quảng Châu, gồm nhiều toà nhà và dãy phố bán vải theo cây, theo mét hoặc yard, vải dệt kim theo ký, kèm mẫu vải và bảng màu để đặt hàng. Người mua ở đây chủ yếu là xưởng may, nhà thiết kế, shop có thợ may riêng; cách mua bán khác hẳn sạp quần áo.
Chủ shop thời trang thường chỉ nghĩ tới Trung Đại khi bắt đầu đặt may, tự may một phần hàng hoặc muốn cung cấp vải cho xưởng ở Việt Nam. Bài này giải thích các đơn vị tính dễ nhầm, cách xin mẫu, vì sao vải đặt hai lần lại lệch màu, phụ liệu mua thế nào và những gì cần kiểm khi nhận vải. Như mọi khu chợ ở Quảng Châu, bố trí trong khu thay đổi theo thời gian, nên hãy kiểm lại trước khi đi.
Trung Đại là gì và ai nên đến
Tên "Trung Đại" lấy từ Đại học Trung Sơn (中山大学) nằm gần đó; người Quảng Châu gọi tắt trường là 中大 và khu chợ vải quanh đó cũng mang tên này. Khu này gồm nhiều toà nhà bán vải nhập và vải nội địa, dãy phố bán vải cây, các sạp phụ liệu, cùng hệ thống kho và người khuân vác chuyên chở vải. Vải ở đây phục vụ cả xưởng nhỏ lẫn xưởng lớn, từ vải thời trang, vải lót, vải dệt kim tới vải ren, vải trang trí.
Shop thời trang nhỏ nên đến Trung Đại khi có lý do cụ thể: đang đặt xưởng may và muốn tự chọn vải; có thợ may riêng và muốn vải khác với những gì chợ vải trong nước có; hoặc cần phụ liệu đặc biệt như ren, cúc, khoá theo mẫu. Nếu bạn chỉ muốn mua quần áo thành phẩm, Trung Đại không phải nơi để dành thời gian.
Người mới đến dễ choáng vì quy mô và vì nhiều sạp chỉ treo mẫu vải nhỏ thay vì bày cả cây. Một cách bắt đầu hiệu quả là mang theo vài mẩu vải tham chiếu (từ chiếc áo bạn muốn làm lại, hoặc mẫu vải đã ưng ở đâu đó), đưa cho chủ sạp xem và hỏi có loại tương tự không. Chủ sạp vải ở đây quen làm việc với mẫu, và thường chỉ được sang sạp khác nếu họ không có.
Đơn vị tính ở chợ vải: chỗ dễ nhầm nhất
Chợ vải ở Quảng Châu dùng song song nhiều đơn vị, và cùng một con số có thể đi với đơn vị khác nhau tuỳ sạp. Hỏi rõ đơn vị trước khi so giá:
| Đơn vị | Chữ Hán, phiên âm | Quy đổi | Thường dùng cho |
|---|---|---|---|
| Mét | 米 (mǐ) | 1 mét | Vải dệt thoi ở nhiều sạp |
| Yard | 码 (mǎ) | Khoảng 0,9144 mét | Vải dệt thoi, nhất là vải theo thông lệ thương mại cũ ở miền Nam Trung Quốc |
| Ki-lô-gam | 公斤 (gōngjīn) | 1 kg | Vải dệt kim, vải thun, vải nỉ |
| Cân Trung Quốc | 斤 (jīn) | 500 gam | Một số sạp báo giá theo cân, phải quy về kg |
| Cây vải | 匹 (pǐ) / 卷 (juǎn) | Tuỳ loại vải, mỗi cây dài khác nhau | Mua sỉ nguyên cây |
| Khổ vải | 幅宽 (fúkuān) | Bề rộng tấm vải | Ảnh hưởng số mét cần mua |
| Định lượng | 克重 (kèzhòng) | Gam trên mét vuông | Biết độ dày của vải, nhất là vải thun |
Lưu ý chữ 码 vừa nghĩa là yard khi nói về vải, vừa nghĩa là size khi nói về quần áo (尺码). Ví dụ giả định: hai sạp báo cùng một con số cho một loại vải, nhưng một sạp tính theo mét, sạp kia theo yard; sạp tính theo yard thực chất đắt hơn khoảng một phần mười trên mỗi mét. Với vải thun bán theo ký, phải biết định lượng và khổ vải mới quy ra được số mét, và từ đó ra số áo may được.
Mẫu vải, bảng màu và hàng có sẵn
Khi tìm được loại vải ưng, xin mẫu cắt (剪样, jiǎnyàng) để mang về so, giặt thử, đưa cho thợ may xem. Nhiều sạp có sẵn bảng màu (色卡, sèkǎ) gồm các mẩu vải nhỏ của mọi màu họ đang có. Chụp ảnh bảng màu dưới ánh sáng ban ngày, ghi mã màu, và nếu có thể, xin một mẩu thật của màu bạn chọn; ảnh trên điện thoại không giữ đúng màu.
Hỏi rõ vải là hàng có sẵn (现货, xiànhuò) hay phải đặt (订做, dìngzuò). Hàng có sẵn giao trong vài ngày, mua được số lượng nhỏ, nhưng chỉ có những màu sạp đang trữ. Vải đặt nhuộm theo màu riêng cần thời gian chờ và số lượng tối thiểu cao hơn nhiều, vì nhà nhuộm làm theo mẻ. Với shop nhỏ, ưu tiên vải có sẵn là cách giữ vốn linh hoạt.
Ghi chép là phần quan trọng nhất: tên sạp, mã vải, thành phần, khổ, định lượng, đơn vị tính, mã màu, hàng có sẵn hay đặt. Không ghi, sau một ngày đi qua vài chục sạp, mọi mẩu vải trong túi bạn trông giống nhau. Nhiều người gài mẩu vải vào một cuốn sổ, ghi thông tin ngay bên cạnh, rồi chụp ảnh từng trang để gửi cho thợ may ở nhà.
Lệch màu giữa các mẻ nhuộm
Trong ngành vải có khái niệm 缸差 (gāngchā), nghĩa đen là "chênh lệch giữa các thùng nhuộm". Vải được nhuộm theo từng mẻ, và dù cùng công thức, mẻ này với mẻ kia vẫn lệch màu ít nhiều. Trong một cây vải, màu thường đồng đều; giữa hai cây từ hai mẻ khác nhau, sự khác biệt có thể đủ rõ để thấy khi đặt hai chiếc áo cạnh nhau.
Hệ quả thực tế: nếu bạn may một mẫu áo từ hai cây vải khác mẻ, các chiếc trong lô sẽ không cùng màu tuyệt đối. Với áo đơn lẻ, khách mua từng chiếc ít nhận ra; với áo phối hai mảnh vải, bộ đồ, đồng phục, sự lệch này lộ ngay. Thợ cắt có kinh nghiệm sẽ không cắt lẫn mảnh từ hai cây khác mẻ vào cùng một chiếc áo.
Khi mua vải, hãy hỏi sạp các cây bạn lấy có cùng mẻ không (同缸, tóng gāng). Nếu cần số lượng lớn, đề nghị lấy cùng mẻ ngay từ đầu. Khi đặt thêm sau này, gửi mẩu vải của lần trước để sạp chọn mẻ gần màu nhất, và chuẩn bị tinh thần là màu có thể không trùng hoàn toàn. Đây là lý do nhiều shop mua dư một ít vải cho mẫu bán chạy.
Phụ liệu: những thứ nhỏ làm hỏng chiếc áo lớn
Trong và quanh khu chợ vải có nhiều sạp phụ liệu (辅料, fǔliào). Đây là những món nhỏ nhưng quyết định độ bền và cảm giác cao cấp của sản phẩm:
- Khoá kéo (拉链, lāliàn): chọn loại răng, độ dài, màu; kéo thử nhiều lần, xem đầu khoá có giữ được không. Khoá kém là lý do phổ biến khiến quần, váy bị trả.
- Cúc (纽扣, niǔkòu): nhựa, kim loại, gỗ, vỏ trai; cúc kim loại cần kiểm lớp mạ, cúc nhựa kiểm cạnh sắc và độ bền khi giặt là.
- Chun, dây thun: kéo giãn rồi thả, chun tốt co về nhanh; chun kém sau vài lần giặt bị dão, cạp quần tụt.
- Ren (蕾丝, lěisī): kiểm độ mềm khi chạm da, mép ren có bị tưa không, ren có co sau giặt không.
- Mex, keo dựng: dùng cho cổ áo, nẹp; loại kém dễ phồng rộp sau giặt.
- Nhãn, thẻ treo, túi đóng gói: nếu shop có nhãn riêng, đây là nơi đặt in số lượng nhỏ, nhưng nội dung và nhãn hiệu phải là của chính bạn.
Nếu xưởng may ở Việt Nam của bạn tự mua phụ liệu, việc mua ở Trung Đại chỉ đáng khi bạn cần loại đặc biệt mà trong nước khó tìm. Còn nếu bạn đặt xưởng ở Quảng Châu, nên thống nhất rõ phụ liệu do ai cung cấp và chất lượng ra sao trong hồ sơ đặt may, vì phụ liệu kém là chỗ xưởng hay tiết kiệm.
Kiểm vải khi nhận và chuẩn bị chở về
Vải là hàng cồng kềnh, nặng và một khi đã cắt thì không trả lại được. Kiểm ngay khi nhận, trước khi đóng bao gửi đi:
- Đối chiếu số cây, mã vải, mã màu với phiếu hàng; kiểm các cây có cùng mẻ nhuộm như đã thoả thuận.
- Mở đầu cây, so màu với mẫu đã duyệt dưới ánh sáng ban ngày; nếu có thể, so cả đầu và cuối cây.
- Đo khổ vải ở vài điểm, xem có đúng khổ đã báo không; khổ thiếu nghĩa là số áo cắt được ít hơn dự tính.
- Lướt nhanh bề mặt tìm lỗi dệt: vệt sợi, lỗ thủng, vết dầu máy, đốm màu.
- Cắt một mẩu nhỏ mang về giặt thử để biết độ co trước khi cắt hàng loạt.
- Đóng gói cây vải trong túi ni lông chống ẩm, bọc kín hai đầu cây, ghi ký hiệu kiện để kho gom không nhầm.
Vải nhập về Việt Nam là hàng hoá nhập khẩu, cần chứng từ nguồn gốc phù hợp với cách bạn nhập, và với một số mục đích sử dụng còn liên quan tới quy chuẩn về hoá chất trong sản phẩm dệt may. Thủ tục cụ thể bạn cần kiểm theo quy định hiện hành hoặc hỏi đơn vị nhập khẩu. Về chi phí, vải nặng nên cước vận chuyển chiếm phần đáng kể trong giá vốn; tính phần này trước khi so vải ở Trung Đại với vải mua trong nước.
Ước lượng lượng vải cần mua cho một đơn may nhỏ
Trước khi đến chợ vải, hãy hỏi thợ may hoặc xưởng định mức vải cho mẫu của bạn: mỗi chiếc áo cần bao nhiêu mét vải ở khổ vải cụ thể. Định mức phụ thuộc kiểu dáng, size và khổ vải; áo nhiều mảnh, váy xoè, quần ống rộng tốn vải hơn hẳn áo thun đơn giản. Thợ cắt có kinh nghiệm còn tính cách sắp xếp rập trên tấm vải để giảm hao.
Ví dụ giả định: một mẫu áo cần khoảng một mét rưỡi vải khổ trung bình cho mỗi chiếc, bạn muốn may năm mươi chiếc, cộng thêm khoảng một phần mười hao hụt cho lỗi vải, cắt hỏng và mẫu thử, thì cần mua khoảng tám mươi mấy mét. Nếu sạp tính theo yard, số yard cần mua sẽ lớn hơn số mét. Nếu vải khổ hẹp hơn, định mức tăng lên và tổng số cũng tăng theo.
Đừng mua sát định mức. Vải có lỗi dệt ở giữa cây, khổ thiếu vài phân, co khi giặt xử lý trước khi cắt đều làm hụt vải. Thiếu vài mét lúc đang cắt, mua bù từ mẻ khác sẽ lệch màu như đã nói ở trên. Với vải thun bán theo ký, nhờ sạp quy đổi ra mét theo định lượng và khổ vải thực tế, rồi kiểm lại bằng phép tính của mình.
Câu hỏi thường gặp
Chợ vải Trung Đại có bán lẻ vài mét cho người tự may không?
Nhiều sạp có hàng có sẵn và bán số lượng nhỏ, nhưng chợ chủ yếu phục vụ xưởng nên không phải sạp nào cũng muốn cắt lẻ vài mét. Hỏi thẳng mua tối thiểu bao nhiêu trước khi chọn. Nếu chỉ cần ít, xin mẫu cắt để thử trước rồi mới quyết định.
Vải tính theo yard thì quy ra mét thế nào?
Một yard bằng khoảng 0,9144 mét. Khi so giá giữa sạp tính theo yard và sạp tính theo mét, phải quy về cùng đơn vị. Cùng một con số, giá theo yard thực chất cao hơn giá theo mét khoảng một phần mười trên mỗi mét vải.
Vì sao vải đặt lần hai khác màu lần đầu?
Vì vải được nhuộm theo mẻ, mỗi mẻ lệch màu một chút dù cùng công thức, ngành vải gọi là 缸差. Khi đặt thêm, gửi mẩu vải cũ để sạp chọn mẻ gần nhất. Với mẫu bán chạy, nhiều shop mua dư một ít vải ngay lần đầu để tránh lệch màu.
Vải dệt kim bán theo ký thì tính ra bao nhiêu mét?
Cần biết định lượng (gam trên mét vuông) và khổ vải. Lấy khối lượng chia cho định lượng nhân khổ sẽ ra số mét. Ví dụ giả định: vải nặng và khổ hẹp thì mỗi ký ra ít mét hơn vải mỏng khổ rộng. Hỏi sạp hai thông số này trước khi tính.
Mua vải ở Quảng Châu về có rẻ hơn mua trong nước không?
Không có câu trả lời chung. Giá vốn về tay gồm giá vải, cước vận chuyển (vải nặng và cồng kềnh), chi phí chứng từ, thời gian chờ và rủi ro lệch màu. Với vải đặc biệt khó tìm trong nước, Trung Đại có lợi thế về lựa chọn; với vải phổ thông, phải tính đủ các khoản mới so được.
Có nên tự mua phụ liệu ở Quảng Châu cho xưởng may ở Việt Nam không?
Chỉ đáng khi bạn cần loại đặc biệt mà trong nước khó tìm, như ren, cúc, khoá theo mẫu riêng. Phụ liệu thông dụng thường có sẵn ở chợ phụ liệu trong nước. Nếu mua, thống nhất trước với xưởng về số lượng dư và thông số để tránh mua sai.