Bánh kẹo, đồ ăn vặt, hàng khô đóng gói lấy từ Quảng Châu chỉ được bán ở Việt Nam khi có tổ chức, cá nhân đứng tên công bố sản phẩm theo quy định về an toàn thực phẩm, hàng được nhập khẩu hợp lệ qua kiểm tra tương ứng và có nhãn phụ tiếng Việt. Đây là nhóm có thủ tục chặt nhất trong các ngành hàng shop nhỏ hay để ý, và là nhóm mà hàng xách tay, hàng gửi không chứng từ có rủi ro pháp lý lẫn sức khoẻ cao nhất.
Khu Nhất Đức Lộ ở Quảng Châu lâu nay nổi tiếng với hàng khô, đồ biển khô và nhiều mặt hàng thực phẩm khô bán sỉ; tình hình thực tế của các khu chợ thay đổi theo năm nên cần kiểm lại trước khi đến. Bài này không hướng dẫn đưa thực phẩm về theo đường tắt. Nó giải thích lớp thủ tục theo nguyên lý, cách đọc ngày sản xuất và thời hạn bảo quản trên nhãn Trung Quốc vốn khác cách ghi quen thuộc, các dấu hiệu hàng nên tránh, và cách làm hợp lý cho shop nhỏ.
Vì sao thực phẩm là nhóm khó nhất
Thực phẩm đi thẳng vào cơ thể người dùng, với số lượng lớn, lặp đi lặp lại. Rủi ro không chỉ là chất phụ gia vượt mức hay chất bảo quản không được phép, mà còn là vi sinh vật phát triển khi bảo quản sai, nấm mốc sinh độc tố ở các loại hạt khô, côn trùng trong hàng khô, và chuyện hàng đã quá hạn được dán lại hạn mới. Người ăn không nhìn thấy được những rủi ro này.
Vì vậy pháp luật về an toàn thực phẩm đặt nhiều lớp kiểm soát. Theo nguyên lý của quy định hiện hành: phần lớn thực phẩm bao gói sẵn phải được tổ chức, cá nhân tự công bố sản phẩm trước khi lưu thông; một số nhóm đặc thù như thực phẩm dinh dưỡng cho trẻ nhỏ phải đăng ký bản công bố với cơ quan có thẩm quyền; thực phẩm nhập khẩu phải qua kiểm tra nhà nước về an toàn thực phẩm theo phương thức áp dụng cho từng trường hợp. Với hàng khô có nguồn gốc động vật, thực vật, còn có thể có yêu cầu kiểm dịch.
Mỗi lớp này đều cần một chủ thể đứng tên, có hồ sơ, có trách nhiệm. Một chủ shop mua vài thùng kẹo ở chợ sỉ rồi tự mang về thì không đi qua lớp nào, và sản phẩm khi bán ra được coi là không rõ nguồn gốc, không đủ điều kiện lưu thông. Cơ quan quản lý thị trường, an toàn thực phẩm kiểm tra nhóm hàng này thường xuyên, nhất là dịp lễ Tết.
Đọc ngày trên nhãn thực phẩm Trung Quốc
Nhiều thực phẩm đóng gói của Trung Quốc ghi ngày sản xuất và thời hạn bảo quản dưới dạng một khoảng thời gian, thay vì in sẵn một ngày hết hạn như người Việt quen đọc. Người mua phải tự cộng. Đây là chỗ hay sai nhất khi làm nhãn phụ.
| Cụm chữ trên nhãn | Phiên âm | Nghĩa | Cách dùng |
|---|---|---|---|
| 生产日期 | shēngchǎn rìqī | Ngày sản xuất | Thường in ở mép hộp, nắp, đáy; đôi khi in riêng bằng máy phun |
| 保质期 | bǎozhìqī | Thời hạn bảo quản (hạn dùng tính từ ngày sản xuất) | Ghi dạng một số tháng hoặc ngày; cộng vào ngày sản xuất để ra ngày hết hạn |
| 配料 | pèiliào | Thành phần | Đối chiếu với thành phần ghi trên nhãn phụ |
| 净含量 | jìng hánliàng | Khối lượng tịnh | Đối chiếu với định lượng ghi trên nhãn phụ |
| 贮存条件 | zhùcún tiáojiàn | Điều kiện bảo quản | Ghi lại để bảo quản đúng trong kho và hướng dẫn khách |
Ví dụ giả định: một gói bánh in ngày sản xuất là ngày 10 tháng 3, thời hạn bảo quản 9 tháng, thì hạn dùng là khoảng ngày 10 tháng 12 cùng năm. Nếu tháng 10 hàng mới về tới kho, shop chỉ còn khoảng hai tháng để bán, chưa trừ thời gian làm nhãn. Phép cộng đơn giản này nên làm ngay tại sạp trước khi đặt số lượng.
Dấu hiệu hàng thực phẩm nên tránh ở chợ sỉ
Một số dấu hiệu dưới đây cho thấy món hàng có rủi ro cao, nên dừng dù giá hấp dẫn:
- Không có ngày sản xuất, hoặc ngày sản xuất in bằng tem dán có thể bóc ra dán lại, chứ không in trực tiếp lên bao bì.
- Trong cùng một thùng, các gói có ngày sản xuất khác nhau nhiều, cho thấy hàng gom từ nhiều nguồn, nhiều đợt.
- Hạn dùng còn rất ngắn mà giá rẻ bất thường; đây thường là hàng cận hạn được xả.
- Bao bì phồng, rách, dính, có vết ẩm, mùi lạ; hàng khô có bột vụn, mạt, dấu hiệu côn trùng.
- Hạt khô, quả khô có đốm mốc, đổi màu, vị đắng. Một số nấm mốc trên hạt sinh độc tố không mất khi nấu.
- Hàng bán theo cân trong bao lớn, không nhãn, kèm lời "về đóng gói nhãn shop".
- Sản phẩm được giới thiệu có công dụng chữa bệnh, bổ dưỡng đặc biệt, giảm cân. Lời quảng cáo này kéo món hàng sang vùng thực phẩm bảo vệ sức khoẻ hoặc thuốc, nằm ngoài phạm vi shop nhỏ.
Với thực phẩm, hàng rẻ thường rẻ vì một lý do, và lý do đó hiếm khi có lợi cho người ăn.
Con đường hợp lý cho shop nhỏ
Với phần lớn shop nhỏ, cách bán thực phẩm nguồn Trung Quốc hợp lệ là mua từ doanh nghiệp nhập khẩu trong nước đã đứng tên công bố và làm thủ tục nhập khẩu. Khi mua, xin hoá đơn ghi đúng tên hàng, bản sao bản tự công bố của sản phẩm, và kiểm hàng có nhãn phụ tiếng Việt đầy đủ, hạn dùng khớp với nhãn gốc.
Việc đi Quảng Châu trong trường hợp này vẫn có ích: để xem thị trường, phát hiện sản phẩm mới, gặp nhà sản xuất. Sau đó shop có thể đề xuất doanh nghiệp nhập khẩu quen đưa sản phẩm đó về, hoặc khi đủ quy mô và tư cách pháp lý thì tự làm thủ tục. Đi chợ để tìm sản phẩm khác với đi chợ để xách hàng về bán.
Nếu tự đứng tên, cần chuẩn bị: hồ sơ từ nhà sản xuất (thành phần, quy trình, giấy tờ cơ sở sản xuất), kết quả kiểm nghiệm sản phẩm tại phòng thử nghiệm được chỉ định hoặc công nhận theo yêu cầu, bản tự công bố, thủ tục kiểm tra khi nhập khẩu, nhãn phụ. Đây là việc của doanh nghiệp có bộ phận làm thủ tục, không phải việc làm vội trong một chuyến đi.
Cách gửi thực phẩm theo đường hàng không chứng từ, chia nhỏ, khai là quà biếu, xách tay số lượng lớn rồi bán ra là các cách có rủi ro cao: hàng có thể bị tạm giữ, tịch thu, xử phạt, và khi có sự cố ngộ độc thì shop không có bất kỳ giấy tờ nào để chứng minh nguồn gốc.
Bảo quản hàng khô và bánh kẹo đúng cách
Nhiệt độ và độ ẩm là kẻ thù chính. Sô cô la chảy, kẹo dẻo dính, bánh quy ỉu, hạt khô mốc khi gặp nóng ẩm. Kho của shop nhỏ ở Việt Nam thường nóng vào mùa hè, nên đọc kỹ điều kiện bảo quản trên nhãn và chọn nhóm hàng chịu được điều kiện kho thực tế.
Vận chuyển đường dài làm hạn dùng "co lại". Hạn in trên bao bì giả định hàng được bảo quản đúng điều kiện suốt thời gian đó. Thùng hàng nằm ngoài trời, trong khoang xe nóng nhiều ngày có thể xuống chất lượng sớm hơn hạn in. Không nên coi hạn in là cam kết khi điều kiện chở không được kiểm soát.
Nhập trước, bán trước. Sắp kho theo hạn dùng, lô có hạn sớm đặt phía trước. Ghi hạn dùng của từng lô vào sổ hoặc bảng tính, rà định kỳ để xử lý hàng cận hạn bằng cách trả nguồn, giảm giá có thông báo rõ hạn, hoặc tiêu huỷ.
Không bao giờ sửa hạn. Dán đè, cạo, in lại hạn dùng là gian dối và có thể bị xử lý nặng. Hàng quá hạn phải loại khỏi kệ.
Tách hàng có mùi. Hàng khô có mùi mạnh như đồ biển khô nếu để chung với bánh kẹo sẽ làm bánh kẹo ám mùi. Để riêng khu, đóng kín.
Nhãn phụ thực phẩm: các nội dung không được thiếu
Nhãn phụ tiếng Việt cho thực phẩm nhập khẩu phải thể hiện các nội dung bắt buộc theo quy định hiện hành về nhãn hàng hoá, thường gồm: tên sản phẩm, thành phần, khối lượng tịnh hoặc thể tích thực, ngày sản xuất, hạn sử dụng, hướng dẫn bảo quản và sử dụng, xuất xứ, tên và địa chỉ tổ chức, cá nhân chịu trách nhiệm về hàng hoá, thông tin cảnh báo nếu có (ví dụ chất gây dị ứng), và số tự công bố hoặc đăng ký khi có. Danh sách chính xác nên kiểm lại theo văn bản hiện hành và theo nhóm thực phẩm cụ thể.
Hai lỗi hay gặp nhất khi tự làm nhãn phụ là quy đổi sai hạn dùng (quên cộng thời hạn bảo quản, hoặc cộng nhầm tháng) và dịch thiếu thành phần, nhất là các chất có thể gây dị ứng như đậu phộng, sữa, trứng, gluten, hải sản. Với khách có cơ địa dị ứng, thiếu một dòng thành phần có thể gây hậu quả nghiêm trọng.
Nhãn phụ phải dán ở chỗ không che các thông tin quan trọng của nhãn gốc. Khi nhập qua doanh nghiệp, kiểm nhãn phụ do họ dán; khi phát hiện lỗi, báo họ sửa trước khi bán.
Những nhóm thực phẩm shop nhỏ không nên tự lấy ở chợ sỉ
Ngoài lớp thủ tục chung, có những nhóm mà rủi ro vượt xa khả năng kiểm soát của một shop nhỏ, dù ở chợ sỉ Quảng Châu bày bán rất nhiều:
- Thực phẩm bảo vệ sức khoẻ, viên uống, bột uống có công dụng: có cơ chế quản lý riêng, chặt hơn thực phẩm thường. Lời giới thiệu công dụng ở chợ thường vượt xa những gì được phép nói ở Việt Nam.
- Dược liệu, thuốc bắc, cao, trà có công dụng chữa bệnh: vùng của thuốc và dược liệu, không phải hàng khô thông thường.
- Thực phẩm dành cho trẻ nhỏ: sữa, bột ăn dặm, bánh ăn dặm thuộc nhóm phải đăng ký, yêu cầu cao, hậu quả sai sót nặng.
- Hàng cần bảo quản lạnh: chuỗi lạnh bị đứt ở bất kỳ khâu nào trên đường từ Quảng Châu về là hàng hỏng, mà nhìn bề ngoài có thể chưa nhận ra.
- Đồ uống có cồn: có quy định riêng về kinh doanh, nhập khẩu, tem và nhãn.
- Hàng khô động vật không rõ nguồn: có thể dính yêu cầu kiểm dịch, và một số loài thuộc diện bảo vệ không được buôn bán.
Với những nhóm này, việc của người đi chợ chỉ dừng ở quan sát thị trường. Nếu thấy một sản phẩm có tiềm năng, con đường là tìm doanh nghiệp đủ điều kiện nhập khẩu và phân phối, không phải xách về.
Câu hỏi thường gặp
Bánh kẹo xách tay từ Quảng Châu về làm quà có cần thủ tục không?
Mang theo một lượng nhỏ làm quà, dùng cá nhân được xử lý theo quy định về hành lý, khác với hàng đem bán. Nhưng mang nhiều để bán lại thì đó là hàng hoá kinh doanh và phải đáp ứng thủ tục an toàn thực phẩm, nhãn và nhập khẩu như mọi lô hàng thương mại.
Đồ biển khô, nấm khô có thủ tục khác bánh kẹo không?
Hàng khô có nguồn gốc động vật, thực vật có thể thuộc diện kiểm dịch ngoài kiểm tra an toàn thực phẩm. Yêu cầu cụ thể phụ thuộc loại hàng và quy định hiện hành, nên phải kiểm với cơ quan có thẩm quyền trước khi lên kế hoạch nhập.
Mua từ doanh nghiệp nhập khẩu thì cần giữ giấy gì?
Giữ hoá đơn mua hàng ghi đúng tên sản phẩm, bản sao bản tự công bố hoặc giấy tờ đăng ký của sản phẩm, và nếu được thì giấy tờ chứng minh lô hàng đã qua kiểm tra khi nhập khẩu. Khi bị kiểm tra, những giấy này chứng minh hàng có nguồn gốc rõ ràng.
Hạn dùng còn bao nhiêu thì nên nhận hàng?
Tuỳ tốc độ bán của shop. Tính số ngày cần để bán hết lô, cộng dự phòng, rồi so với hạn dùng còn lại. Nhiều shop tự đặt mức tối thiểu cho từng nhóm hàng và ghi vào thoả thuận với nguồn để có căn cứ từ chối hàng cận hạn.
Có nên bán thực phẩm Trung Quốc trên sàn thương mại điện tử?
Có thể, nếu sản phẩm đủ điều kiện lưu thông và shop có giấy tờ chứng minh nguồn gốc. Các sàn thường yêu cầu thông tin về giấy tờ cho ngành hàng thực phẩm. Thiếu giấy tờ thì tin đăng dễ bị gỡ, và shop vẫn chịu trách nhiệm như bán tại cửa hàng.
Khách phản ánh ăn bánh kẹo bị đau bụng thì làm gì?
Khuyên khách đi khám nếu triệu chứng rõ, ghi lại tên sản phẩm, số lô, hạn dùng, ngày mua. Tạm ngưng bán lô đó, kiểm điều kiện bảo quản, báo nguồn hàng hoặc đơn vị đứng tên công bố. Không tự kết luận nguyên nhân, không giấu thông tin.