Tiền dùng cho chuyến đánh hàng Quảng Châu nên được chuẩn bị theo ba nguồn: nhân dân tệ đổi tại ngân hàng hoặc tổ chức được phép ở Việt Nam trước khi đi, thanh toán điện tử hoặc thẻ quốc tế dùng tại Trung Quốc, và một khoản dự phòng có thể rút hoặc đổi tại ngân hàng bên đó. Số tiền mặt mang qua cửa khẩu phải tuân theo quy định khai báo hải quan của cả Việt Nam và Trung Quốc. Không đổi tiền với người mời chào ngoài đường, ở cửa khẩu hay trong chợ.
Bài này không nêu tỷ giá, phí đổi hay mức tiền phải khai báo, vì những con số này thay đổi và phải kiểm tại nguồn chính thức. Nó giúp bạn tính số tiền cần cho chuyến đi, chọn nơi đổi, hiểu nguyên lý khai báo, và tránh những rủi ro thường gặp nhất với tiền khi đi đánh hàng.
Nhân dân tệ: vài điều cơ bản
Đồng tiền của Trung Quốc là nhân dân tệ, chữ Hán 人民币 (rénmínbì), mã quốc tế CNY. Đơn vị chính viết là 元 (yuán), nói hằng ngày là 块 (kuài). Tiền giấy thường dùng có các mệnh giá 100, 50, 20, 10, 5 và 1 đồng. Tờ 100 là tờ dùng nhiều nhất khi trả tiền hàng, cũng là tờ hay bị làm giả nhất.
Ở Việt Nam, người dân giao dịch mua bán ngoại tệ phải thực hiện tại tổ chức tín dụng hoặc tổ chức được phép, như ngân hàng và các đại lý đổi ngoại tệ được uỷ quyền. Mua ngoại tệ cho mục đích đi nước ngoài thường cần xuất trình giấy tờ chứng minh mục đích như hộ chiếu, thị thực, vé, và có thể có giới hạn theo quy định hiện hành.
Tỷ giá giữa đồng Việt Nam và nhân dân tệ thay đổi hằng ngày, và mỗi nơi đổi có giá mua, giá bán khác nhau. Khi so sánh nơi đổi, nhìn vào số nhân dân tệ thực nhận cho cùng một số tiền đồng, sau mọi khoản phí, chứ không chỉ con số tỷ giá niêm yết.
Nhân dân tệ không phải ngoại tệ phổ biến nhất ở mọi ngân hàng tại Việt Nam, nên với số tiền tương đối lớn, nhiều chi nhánh cần thời gian chuẩn bị. Đặt trước vài ngày, đến lấy kèm đủ giấy tờ, tránh để tới ngày cuối mới chạy đi tìm chỗ đổi.
Tính số tiền cần cho chuyến đi
Không có con số chung cho mọi người. Cách tính dưới đây giúp bạn ra con số của riêng mình, rồi chia thành các nguồn.
- Liệt kê chi phí chuyến đi bằng tiền tệ: chỗ ở nếu trả tại chỗ, đi lại trong thành phố, ăn uống, phiên dịch nếu thuê, chi phí gom hàng tại kho nếu trả bên đó.
- Liệt kê tiền hàng dự kiến theo kế hoạch mua: nhóm hàng, số lượng, khoảng giá đã tìm hiểu.
- Cộng thêm một khoản dự phòng cho hàng phát sinh và chi phí ngoài dự tính.
- Quyết định phần nào trả bằng ví điện tử hoặc thẻ, phần nào cần tiền mặt.
- Phần tiền mặt: đổi một phần ở Việt Nam đủ cho vài ngày đầu; phần còn lại cân nhắc rút hoặc đổi tại ngân hàng bên Trung Quốc nếu thẻ của bạn dùng được.
- Đối chiếu số tiền mặt dự kiến mang qua cửa khẩu với quy định khai báo hiện hành để biết có phải khai hay không.
Ví dụ giả định: chị Hoa lập bảng và thấy tổng nhu cầu chia thành ba phần: chi phí sinh hoạt, tiền hàng ở các sạp chỉ nhận tiền mặt, tiền hàng ở các sạp nhận quét mã. Chị chỉ đổi tiền mặt cho hai phần đầu, phần ba trả qua ví đã liên kết thẻ. Số tiền mặt mang theo giảm đáng kể, rủi ro cũng giảm theo.
Các nơi có thể đổi hoặc rút tiền
Mỗi nơi có ưu và nhược điểm riêng. Phí, tỷ giá và điều kiện cụ thể phải hỏi tại chỗ.
| Nơi | Ưu điểm | Lưu ý |
|---|---|---|
| Ngân hàng ở Việt Nam | Hợp pháp, có chứng từ, đổi được số lượng lớn hơn khi đủ giấy tờ | Không phải chi nhánh nào cũng có sẵn nhân dân tệ; gọi hỏi trước |
| Đại lý đổi ngoại tệ được uỷ quyền ở Việt Nam | Tiện, gần | Kiểm đại lý có giấy uỷ quyền hợp lệ của tổ chức tín dụng |
| Ngân hàng tại Trung Quốc | Hợp pháp, an toàn | Cần hộ chiếu, thủ tục có thể lâu; giờ làm việc hạn chế |
| Rút tiền tại máy ATM ở Trung Quốc bằng thẻ quốc tế | Linh hoạt, không phải mang nhiều tiền từ nhà | Phí rút từ hai phía, hạn mức rút; chọn nhận tiền và trừ theo nhân dân tệ khi máy hỏi |
| Người đổi tiền ngoài đường, ở cửa khẩu, trong chợ | Tiện theo lời mời chào | Không nên: rủi ro tiền giả, thiếu tiền, vi phạm quy định quản lý ngoại hối |
Khi rút tiền hoặc quẹt thẻ ở nước ngoài, máy hoặc thu ngân đôi khi hỏi bạn muốn bị trừ tiền theo đồng Việt Nam hay theo nhân dân tệ. Chọn trừ theo đồng tiền địa phương thường có lợi hơn, vì quy đổi ngay tại máy thường kèm tỷ giá kém. Hỏi ngân hàng của bạn để biết rõ.
Khai báo tiền mặt khi qua cửa khẩu: nguyên lý
Cả Việt Nam và Trung Quốc đều có quy định về mức ngoại tệ tiền mặt, tiền nội tệ tiền mặt mà một người được mang khi xuất cảnh, nhập cảnh mà không phải khai báo. Vượt mức đó, bạn phải khai báo với hải quan; một số trường hợp còn cần giấy tờ chứng minh nguồn gốc hoặc giấy phép mang ngoại tệ. Bài không nêu con số vì chúng có thể thay đổi; kiểm trên kênh chính thức của cơ quan hải quan trước chuyến đi.
Khai báo không có nghĩa là bị phạt hay bị thu. Khai báo là để số tiền bạn mang được ghi nhận hợp pháp. Không khai khi phải khai mới là vấn đề: tiền có thể bị tạm giữ, bạn có thể bị xử phạt, và mất cả ngày làm việc ở cửa khẩu. Với người đi đánh hàng thường xuyên, một lần bị ghi nhận vi phạm có thể khiến những lần sau bị kiểm tra kỹ hơn.
Chia nhỏ tiền cho người đi cùng mang hộ để mỗi người dưới mức phải khai là cách bị coi là né khai báo, có rủi ro pháp lý cho cả bạn và người mang hộ. Cách an toàn là mang ít tiền mặt hơn, dùng thanh toán điện tử nhiều hơn, và khai đúng khi cần.
Tiền đồng Việt Nam và tiền cho chặng về
Ngoài nhân dân tệ, bạn vẫn cần một ít tiền đồng Việt Nam cho chặng đi và chặng về trong nước: xe ra sân bay hoặc lên cửa khẩu, ăn uống, phí hành lý phát sinh. Tiền đồng mang ra khỏi Việt Nam cũng có quy định về mức phải khai báo như ngoại tệ, nên chỉ mang đủ dùng.
Chặng về là chặng hay bị bỏ quên trong kế hoạch tiền. Đến ngày cuối, nhiều người đã tiêu gần hết tiền mặt vào hàng, rồi lúng túng với phí hành lý quá cân, tiền xe ra sân bay, bữa ăn ở cửa khẩu. Giữ riêng một khoản nhỏ cho ngày về ngay từ đầu chuyến, cất ở chỗ khác với tiền hàng, và không đụng tới trừ khi là ngày về.
Nếu đi đường bộ, khi qua cửa khẩu về Việt Nam, bạn có thể cần tiền đồng ngay cho xe về. Đổi số tệ còn dư sang tiền đồng ở ngân hàng hoặc đại lý được phép sau khi về, không đổi với người mời chào ở cửa khẩu dù tiện đến đâu.
Đổi tiền ngoài đường: vì sao không nên dù được giá "đẹp"
Tiền giả. Người đổi tiền trôi nổi có thể kẹp tờ giả vào xấp tiền thật. Trong lúc vội ở cửa khẩu, bạn khó kiểm từng tờ. Phát hiện ra khi trả cho sạp là vừa mất tiền vừa mất mặt.
Thiếu tiền. Mánh đếm nhanh, gấp đôi tờ tiền, rút bớt khi giả vờ đếm lại là chuyện xảy ra ở nhiều nơi đổi tiền không chính thức.
Vi phạm quy định. Mua bán ngoại tệ tại nơi không được phép là vi phạm quy định quản lý ngoại hối ở Việt Nam, cả người mua lẫn người bán đều có thể bị xử phạt, tiền có thể bị tịch thu.
Không có chứng từ. Khi cần chứng minh nguồn gốc số ngoại tệ bạn mang theo, đổi ở nơi chính thức có biên lai, đổi ngoài đường thì không.
Giá "đẹp" là giá đã tính rủi ro. Chênh lệch tỷ giá vài phần trăm nhìn hấp dẫn, nhưng chỉ cần một tờ giả hay vài tờ bị thiếu là mất sạch phần lợi đó.
Tiền thừa sau chuyến đi và những thói quen nên có
Nếu bạn đi Quảng Châu đều đặn, giữ lại một ít nhân dân tệ tiền mặt cho chuyến sau là cách tiện: vừa đủ cho việc đi lại, ăn uống ngày đầu, không phải đổi gấp trước khi đi. Số tiền lớn hơn thì nên đổi lại tại ngân hàng. Khi đổi nhân dân tệ trở lại ngoại tệ tại Trung Quốc, ngân hàng có thể yêu cầu xuất trình chứng từ đổi tiền ban đầu, nên giữ lại biên lai các lần đổi.
Ghi chép là thói quen quan trọng nhất. Mỗi lần đổi, rút tiền, ghi lại số tiền, tỷ giá thực nhận, phí. Dùng một trang riêng trong sổ đi chợ cho việc này, để tách bạch với ghi chép hàng hoá. Cuối chuyến, so tổng tiền đã chi với tổng tiền hàng và chi phí để biết chính xác giá vốn về tay. Nhiều chủ shop chỉ nhớ tiền hàng mà quên chênh lệch tỷ giá và phí đổi, nên giá vốn tính ra thấp hơn thực tế.
Cuối cùng, giữ tiền mặt chia nhiều chỗ, đeo trước người, không đếm giữa lối đi đông. Những thói quen an toàn với tiền khi đi chợ có bài riêng trong danh mục chuyến đi trên trang.
Bảng kiểm tiền trước khi lên đường
Đêm trước ngày đi, kiểm lại từng mục dưới đây. Mỗi mục chỉ mất vài phút nhưng tránh được những lúc lúng túng nhất ở nước ngoài.
- Đã đổi đủ nhân dân tệ tiền mặt cho vài ngày đầu, có biên lai đổi tiền.
- Đã báo ngân hàng phát hành thẻ về chuyến đi nếu ngân hàng yêu cầu, đã bật chức năng thanh toán, rút tiền ở nước ngoài.
- Đã thiết lập và thử ví điện tử nếu định dùng, biết hạn mức của mình.
- Đã đối chiếu tổng tiền mặt mang theo với quy định khai báo hiện hành, biết mình có phải khai không.
- Đã chia tiền làm nhiều phần: tiền tiêu trong ngày, tiền hàng, dự phòng, tiền cho ngày về.
- Đã lưu thông tin liên hệ khẩn của ngân hàng để khoá thẻ khi mất.
- Đã chuẩn bị một trang sổ riêng để ghi các lần đổi, rút, trả tiền trong chuyến.
Nếu đi nhóm, mỗi người tự kiểm danh sách của mình. Tiền của ai người đó giữ, đổi và khai; gộp tiền chung cho một người mang là gộp luôn rủi ro.
Câu hỏi thường gặp
Đổi nhân dân tệ ở đâu trước khi đi Quảng Châu?
Tại ngân hàng hoặc đại lý đổi ngoại tệ được tổ chức tín dụng uỷ quyền. Mua ngoại tệ cho mục đích đi nước ngoài thường cần hộ chiếu và giấy tờ liên quan. Không phải chi nhánh nào cũng có sẵn nhân dân tệ, nên hỏi trước.
Mang bao nhiêu tiền mặt qua cửa khẩu thì phải khai báo?
Mức phải khai do quy định hải quan của từng nước đặt ra và có thể thay đổi. Kiểm trên kênh chính thức của cơ quan hải quan Việt Nam và tìm hiểu quy định phía Trung Quốc trước chuyến đi. Vượt mức thì khai đúng, không chia nhỏ để né.
Có nên đổi tiền ở cửa khẩu cho tiện?
Không nên đổi với người mời chào ở cửa khẩu. Rủi ro tiền giả, thiếu tiền, và mua bán ngoại tệ ở nơi không được phép là vi phạm quy định quản lý ngoại hối. Đổi trước ở nơi được phép tại Việt Nam.
Rút tiền ở máy ATM tại Quảng Châu được không?
Nhiều thẻ quốc tế rút được ở máy ATM tại Trung Quốc, nhưng có phí từ hai phía và hạn mức rút. Hỏi ngân hàng phát hành thẻ trước khi đi, và khi máy hỏi, chọn trừ theo nhân dân tệ thay vì quy đổi tại máy.
Tiền nhân dân tệ dư sau chuyến đi xử lý thế nào?
Giữ một ít cho chuyến sau nếu bạn đi đều, phần lớn hơn thì đổi lại tại ngân hàng. Khi đổi lại ở Trung Quốc, ngân hàng có thể yêu cầu chứng từ đổi tiền ban đầu, nên giữ biên lai.
Có nên nhờ người khác mang tiền hộ qua cửa khẩu?
Chia tiền cho người khác mang để mỗi người dưới mức phải khai là cách có thể bị coi là né khai báo, rủi ro cho cả hai. Mang ít tiền mặt, dùng thanh toán điện tử nhiều hơn và khai đúng khi cần là cách an toàn.