Rủi ro thường gặp nhất khi đi chợ sỉ Quảng Châu không phải là cướp giật mà là những mất mát nhỏ lặp lại: bị móc túi ở chỗ đông, bị người dẫn mối đưa tới sạp có hoa hồng, đổi tiền ngoài đường nhận tiền giả hoặc thiếu, giao hàng cho người không rõ, và để lạc hộ chiếu. Phần lớn những rủi ro này phòng được bằng vài thói quen: chia tiền ra nhiều chỗ, giữ giấy tờ trước người, chỉ làm việc với người bạn đã xác minh, và luôn đếm, chụp ảnh khi bàn giao hàng.
Quảng Châu là thành phố lớn, nhìn chung an toàn như nhiều đô thị lớn khác. Nhưng khu chợ sỉ và quanh nhà ga là nơi tiền mặt, hàng hoá và người lạ gặp nhau với mật độ rất cao, nên cảnh giác là cần thiết. Bài này đi qua từng loại rủi ro và cách phòng, cùng câu hỏi nên đi một mình hay đi nhóm.
Tiền mặt: chia ra, không phô ra
Chia tiền làm ba phần. Phần dùng trong ngày để trong túi đeo trước người; phần dự phòng để trong két ở chỗ ở; một phần nhỏ khẩn cấp để ở chỗ khác hẳn, ví dụ trong túi áo trong. Mất một phần không làm bạn mất tất cả.
Không đếm tiền giữa lối đi. Trả tiền cho sạp thì đếm sẵn số cần trả trước khi tới, hoặc đếm trong sạp, quay lưng vào trong. Rút một xấp tiền dày ra giữa hành lang đông là cách tự giới thiệu với người xấu.
Không dùng chung một ví cho tiền hàng và tiền tiêu. Tiền trả sạp và tiền ăn uống, đi lại để hai chỗ khác nhau. Mỗi lần rút tiền mua nước không phải mở cả xấp tiền hàng ra trước mặt người khác, và tối về bạn biết ngay đã chi bao nhiêu cho hàng.
Ưu tiên thanh toán không dùng tiền mặt nếu đã thiết lập được. Mang ít tiền mặt hơn là cách giảm rủi ro đơn giản nhất. Các phương thức thanh toán điện tử phổ biến ở Trung Quốc được nói kỹ trong bài thanh toán ở danh mục giao tiếp và thanh toán.
Mang tiền qua cửa khẩu đúng quy định. Mang ngoại tệ, tiền mặt vượt mức phải khai báo theo quy định hiện hành của cả Việt Nam và Trung Quốc. Không khai để "đỡ phiền" có thể dẫn tới bị giữ tiền, xử phạt. Kiểm quy định của cơ quan hải quan trước chuyến đi.
Hộ chiếu: tài sản quý nhất của bạn ở nước ngoài
Ở Quảng Châu, hộ chiếu là giấy tờ tùy thân duy nhất có giá trị với bạn: cần để nhận phòng, mua vé tàu, mua SIM, làm thủ tục khi có sự cố. Mất hộ chiếu không làm bạn mất hàng, nhưng làm bạn kẹt lại, mất nhiều ngày và tiền bạc để làm giấy tờ về nước.
Cách giữ: khi đi chợ cả ngày, hộ chiếu nên ở trong két chỗ ở hoặc trong túi kéo khoá đeo trước người, không để trong túi quần sau, không để trong vali gửi xe, không đưa cho người lạ giữ hộ. Có bản chụp hộ chiếu và thị thực trên điện thoại, trong email và một bản in để riêng.
Nếu mất hộ chiếu, báo ngay cho công an nơi gần nhất để có xác nhận việc mất, rồi liên hệ cơ quan đại diện Việt Nam tại Quảng Châu để được hướng dẫn làm giấy tờ về nước. Trình tự cụ thể, giấy tờ cần có, thời gian xử lý theo quy định hiện hành của cơ quan đại diện và của phía Trung Quốc; bản chụp hộ chiếu bạn đã lưu sẽ giúp quá trình này nhanh hơn. Thông tin liên hệ của cơ quan đại diện nên lưu sẵn từ trước khi đi.
Một số nơi như khách sạn, ga tàu có thể giữ hộ chiếu trong chốc lát để làm thủ tục; đứng chờ và nhận lại ngay, đừng bỏ đi làm việc khác rồi quay lại sau.
Ở Trung Quốc, số gọi công an là 110, cấp cứu là 120, cứu hoả là 119. Lưu sẵn để không phải tìm khi đang hoảng.
Những kiểu rủi ro hay gặp ở chợ sỉ và cách phòng
Phần lớn những kiểu dưới đây không phải tội phạm nghiêm trọng mà là mánh kiếm lời từ người lạ nước lạ cái. Nhận ra chúng là đã phòng được một nửa.
| Kiểu rủi ro | Thường diễn ra thế nào | Cách phòng |
|---|---|---|
| Móc túi chỗ đông | Thang máy, cổng chợ, lối đi chật, ga tàu giờ cao điểm | Túi đeo trước người, kéo khoá, không để điện thoại ở túi sau |
| Người dẫn mối không mời mà đến | Bắt chuyện bằng tiếng Việt, hứa đưa tới sạp "giá gốc", "chỉ cho người quen" | Lịch sự từ chối; người dẫn mối thường nhận hoa hồng từ sạp, giá bạn trả đã cộng phần đó |
| Đổi tiền ngoài đường | Mời đổi với tỷ giá "tốt hơn ngân hàng" ở cửa khẩu, quanh chợ | Không đổi; rủi ro tiền giả, thiếu tiền, và vi phạm quy định quản lý ngoại hối |
| Giao hàng cho người không rõ | Có người tự nhận là của kho, của sạp, đến nhận hàng thay | Chỉ giao cho người bạn đã xác minh, có phiếu ghi số kiện, chụp ảnh |
| Hàng giao khác hàng mẫu | Xem mẫu đẹp, hàng giao về chất lượng khác | Kiểm hàng trước khi trả hết tiền; chi tiết ở danh mục kiểm hàng |
| Xe không chính thức | Mời đi xe ở cửa ga, cửa chợ với giá "trọn gói" | Đi taxi ở điểm đón chính thức hoặc gọi qua ứng dụng |
Phân biệt người dẫn mối với phiên dịch, người dẫn chợ mà bạn đã chủ động thuê và thỏa thuận rõ ràng. Người bạn tự thuê làm việc cho bạn; người lạ chủ động mời thường làm việc cho người khác. Chuyện thuê phiên dịch có bài riêng trong danh mục giao tiếp.
Hàng đã mua: an toàn đến khi về tới kho
Một khi đã trả tiền, hàng là tài sản của bạn và bạn chịu rủi ro nếu nó lạc. Điểm yếu nhất là các khâu bàn giao: từ sạp sang người đẩy hàng, từ người đẩy hàng sang kho, từ kho sang đơn vị vận chuyển. Ở mỗi khâu, cần một tờ phiếu hay tin nhắn ghi rõ bao nhiêu kiện, ký hiệu gì, ai nhận.
Đánh dấu bao hàng của bạn bằng ký hiệu riêng, viết to và rõ trên nhiều mặt bao. Ký hiệu nên ngắn, không trùng với ký hiệu phổ biến. Chụp ảnh mỗi kiện sau khi đóng, trước khi giao. Khi nhiều người cùng gửi một kho, bao không ký hiệu rất dễ bị nhầm sang hàng người khác.
Đừng để hàng đã trả tiền ở sạp quá lâu mà không có thỏa thuận rõ. Sạp có thể giữ giúp đến cuối ngày, nhưng nếu bạn hẹn hôm sau mới lấy, hỏi rõ ai chịu trách nhiệm khi thiếu, khi lẫn.
Đi một mình hay đi nhóm
Câu hỏi này liên quan trực tiếp tới an toàn và chi phí. Mỗi cách có lợi và bất lợi riêng.
| Khía cạnh | Đi một mình | Đi nhóm |
|---|---|---|
| Tốc độ quyết định | Nhanh, theo đúng ý mình | Chậm hơn, phải chờ nhau |
| An toàn | Không ai trông đồ khi bạn bận; cần cảnh giác cao hơn | Có người trông đồ, người hỗ trợ khi có sự cố |
| Chi phí | Tự chịu mọi khoản | Chia được phòng, xe, phí gom hàng |
| Giữ bí mật nguồn hàng | Sạp của bạn là của bạn | Người đi cùng biết sạp, có thể lấy cùng mẫu |
| Rủi ro tranh chấp | Không có | Lẫn hàng, chia tiền, khác ý chọn hàng |
| Hợp với ai | Người đã quen đường, biết chút tiếng Trung | Người đi lần đầu, người lớn tuổi, nhóm shop khác mặt hàng |
Một cách dung hoà: đi nhóm với những người bán mặt hàng khác bạn. Nhóm chia chi phí, hỗ trợ nhau về an toàn, nhưng không cạnh tranh về nguồn hàng. Trong ngày, mỗi người đi khu chợ của mình, tối mới gặp lại.
Thói quen an toàn hằng ngày
Những thói quen dưới đây không tốn tiền, chỉ cần làm đều.
- Mỗi sáng, kiểm nhanh: hộ chiếu ở đâu, tiền trong ngày bao nhiêu, điện thoại đầy pin chưa.
- Báo cho người đi cùng hoặc người nhà ở Việt Nam lịch trong ngày: đi chợ nào, mấy giờ về.
- Không uống rượu bia say khi đang mang tiền và giấy tờ ở nước ngoài.
- Không nhận mang hộ đồ, gửi hộ hàng của người lạ, dù là người Việt mới quen.
- Tối về, ghi lại các khoản đã trả, số kiện đã giao, đối chiếu với tiền còn lại.
- Lưu các số khẩn cấp ở Trung Quốc và liên hệ cơ quan đại diện Việt Nam tại Quảng Châu trong điện thoại và trên giấy.
An toàn không có nghĩa là nghi ngờ mọi người. Phần lớn chủ sạp, người làm ở chợ là người làm ăn đàng hoàng và muốn giữ khách. Cảnh giác là để bảo vệ chuyến đi của bạn, không phải để đối xử thiếu tôn trọng với ai.
Khi có sự cố: thứ tự xử lý
Gặp chuyện ở nước ngoài, người ta dễ hoảng và làm sai thứ tự. Dưới đây là thứ tự nên theo khi bị mất đồ, bị trộm hoặc gặp tranh chấp ở chợ.
- Đưa mình ra chỗ an toàn, bớt đông người. Nếu có người đi cùng, gọi họ tới.
- Kiểm nhanh những gì còn, những gì mất: hộ chiếu, tiền, điện thoại, thẻ, hàng.
- Nếu mất điện thoại hoặc thẻ: khoá từ xa, báo ngân hàng và nhà mạng ở Việt Nam khoá ngay, trước khi làm việc khác.
- Nếu bị trộm, cướp hoặc mất hộ chiếu: báo công an nơi gần nhất, xin xác nhận bằng văn bản. Ban quản lý toà chợ thường giúp được việc chỉ đường tới đồn công an và có thể có camera.
- Nếu tranh chấp với sạp về hàng, tiền: giữ bình tĩnh, chụp ảnh hàng, phiếu, tin nhắn; nhờ ban quản lý chợ hoặc người phiên dịch bạn tin cậy làm trung gian. Không xô xát.
- Liên hệ cơ quan đại diện Việt Nam tại Quảng Châu khi cần giấy tờ thay thế hoặc cần hỗ trợ lãnh sự.
- Báo cho người nhà ở Việt Nam tình hình và kế hoạch tiếp theo.
Nếu có mua bảo hiểm du lịch, giữ mọi giấy tờ xác nhận của công an, hoá đơn chi phí phát sinh để làm hồ sơ bồi thường. Đọc kỹ điều khoản trước khi đi xem bảo hiểm có bao gồm mất tiền mặt, mất hàng hoá kinh doanh hay không, vì nhiều gói loại trừ những khoản này.
Tranh chấp với sạp về chất lượng, số lượng nên được giải quyết bằng đối thoại và chứng từ. Ở chợ sỉ, giữ được mối quan hệ làm ăn sau tranh chấp thường có lợi cho bạn hơn là thắng một cuộc cãi vã.
Câu hỏi thường gặp
Mang bao nhiêu tiền mặt khi đi đánh hàng Quảng Châu là vừa?
Không có con số chung. Tính theo kế hoạch mua hàng và chi tiêu, trừ đi phần thanh toán được bằng phương thức điện tử, rồi chia thành nhiều phần cất ở nhiều chỗ. Số tiền vượt mức quy định phải khai báo hải quan theo quy định hiện hành.
Mất hộ chiếu ở Quảng Châu thì làm gì đầu tiên?
Báo công an nơi gần nhất để có xác nhận việc mất, rồi liên hệ cơ quan đại diện Việt Nam tại Quảng Châu để được hướng dẫn làm giấy tờ về nước. Bản chụp hộ chiếu và thị thực bạn lưu sẵn sẽ giúp việc này nhanh hơn.
Người Việt mời dẫn đi sạp giá gốc có nên đi theo không?
Nên lịch sự từ chối nếu bạn không chủ động thuê họ. Người dẫn mối tự đến thường nhận hoa hồng từ sạp, giá bạn trả đã cộng phần đó, và bạn khó biết họ đứng về phía ai khi có tranh chấp.
Đổi tiền với người ở cửa khẩu có sao không?
Đổi tiền với cá nhân không được phép là đổi trôi nổi, có rủi ro tiền giả, thiếu tiền, và vi phạm quy định quản lý ngoại hối. Đổi tại ngân hàng hoặc tổ chức được phép ở Việt Nam trước khi đi, hoặc tại ngân hàng ở Trung Quốc.
Đi đánh hàng một mình lần đầu có nên không?
Được nếu bạn chuẩn bị kỹ: chỗ ở đặt trước, liên lạc ổn định, địa chỉ chữ Hán, tiền chia nhiều chỗ, báo lịch cho người nhà. Nhưng lần đầu đi cùng người đã quen đường sẽ giúp bạn học nhanh và đỡ rủi ro hơn.
Có nên để hàng đã trả tiền ở sạp qua đêm không?
Chỉ khi có thỏa thuận rõ ai chịu trách nhiệm nếu thiếu hoặc lẫn, và có phiếu ghi số lượng. Tốt hơn là gom hàng về kho của đơn vị vận chuyển trong ngày, có đếm kiện và chụp ảnh lúc giao.