Người Việt Nam sang Quảng Châu lấy hàng cần hai thứ: hộ chiếu phổ thông còn hạn và thị thực Trung Quốc đúng với mục đích chuyến đi. Giấy thông hành vùng biên chỉ dùng trong khu vực giáp biên, không đưa bạn tới Quảng Châu. Loại thị thực, hồ sơ, lệ phí và thời gian xét do phía Trung Quốc quy định và thay đổi theo từng giai đoạn, nên mọi chi tiết cụ thể phải kiểm tại Đại sứ quán, Tổng Lãnh sự quán Trung Quốc hoặc trung tâm dịch vụ thị thực ngay trước khi nộp.
Bài này không thay được thông báo chính thức. Nó giúp bạn hiểu nguyên lý để hỏi đúng câu, chuẩn bị hồ sơ không thiếu, và quan trọng nhất là xếp lịch sao cho thị thực có trong tay trước ngày lên đường một khoảng an toàn. Chủ shop lỡ chuyến vì thị thực thường không phải bị từ chối, mà là nộp quá sát ngày, khai mục đích lủng củng, hoặc hộ chiếu không còn đủ hạn.
Hộ chiếu, giấy thông hành và thị thực: ba thứ khác nhau
Hộ chiếu do cơ quan quản lý xuất nhập cảnh Việt Nam cấp, chứng minh bạn là công dân Việt Nam và cho phép bạn rời, trở về đất nước. Nó chưa cho phép bạn vào Trung Quốc. Thị thực là sự cho phép của phía Trung Quốc, dán hoặc cấp kèm hộ chiếu, ghi rõ loại, số lần nhập cảnh, thời hạn và số ngày được lưu trú mỗi lần.
Giấy thông hành xuất nhập cảnh vùng biên giới là loại giấy dành cho việc qua lại khu vực giáp biên theo thoả thuận giữa hai bên. Người ở Lạng Sơn, Quảng Ninh hay Cao Bằng hay dùng nó để sang chợ biên trong ngày. Phạm vi của nó dừng ở vùng biên phía bên kia; Quảng Châu nằm sâu trong nội địa tỉnh Quảng Đông, cách biên giới rất xa, nên người đi đánh hàng Quảng Châu không thể dùng loại giấy này.
Chính sách miễn thị thực, miễn thị thực quá cảnh hay thị thực cửa khẩu của Trung Quốc thay đổi khá thường xuyên và áp dụng theo quốc tịch. Đừng dựa vào tin truyền miệng trong nhóm buôn bán kiểu "giờ người Việt đi không cần visa nữa". Trước mỗi chuyến, đọc thông báo mới nhất của cơ quan đại diện Trung Quốc tại Việt Nam, vì một thay đổi nhỏ cũng có thể quyết định bạn được lên máy bay hay bị trả về ở cửa khẩu.
Chọn loại thị thực theo đúng mục đích chuyến đi
Trung Quốc chia thị thực theo mục đích. Người đi chợ sỉ thường phân vân giữa thị thực du lịch và thị thực thương mại. Bảng dưới đây chỉ là khung để hỏi cho đúng, không thay cho quy định hiện hành.
| Mục đích thật của chuyến đi | Nhóm thị thực thường liên quan | Điều cần hỏi lại khi nộp |
|---|---|---|
| Tham quan, nghỉ ngơi, có thể mua sắm cá nhân | Thị thực du lịch | Lịch trình, đặt chỗ ở, có cần chứng minh tài chính không |
| Đi chợ sỉ, gặp xưởng, mua hàng về bán | Thị thực thương mại | Thư mời của đối tác bên Trung Quốc có bắt buộc không, nội dung thư cần ghi gì |
| Đi nhiều chuyến trong năm | Thị thực nhiều lần nhập cảnh (nếu được cấp) | Điều kiện được xét nhiều lần, lịch sử đi lại cần chứng minh |
| Đi theo đoàn do công ty du lịch tổ chức | Thị thực theo đoàn hoặc thị thực cá nhân do đoàn làm | Có được tách đoàn đi chợ riêng không, quy định khi vào và ra cùng đoàn |
| Ở lại làm việc, làm thuê cho sạp | Thị thực lao động, thủ tục rất khác | Không thuộc phạm vi đi đánh hàng; làm việc khi không có giấy phép là vi phạm |
Nguyên tắc vàng là khai đúng mục đích và giữ lời khai nhất quán. Ở cửa khẩu, cán bộ có thể hỏi bạn sang làm gì, ở đâu, bao lâu. Câu trả lời cần khớp với loại thị thực và hồ sơ đã nộp. Mang thị thực du lịch nhưng kéo theo vali rỗng, nói sang lấy hàng mỗi tháng là tự tạo ra mâu thuẫn mà bạn không muốn phải giải thích.
Hồ sơ thường gồm những gì
Danh mục cụ thể do trung tâm thị thực công bố cho từng loại và có thể đổi. Phần dưới đây là những nhóm giấy tờ người đi đánh hàng hay được yêu cầu, giúp bạn chuẩn bị trước mà không phải chạy đi chạy lại.
- Hộ chiếu gốc còn hạn đủ dài so với ngày dự kiến nhập cảnh và còn trang trống. Mức hạn tối thiểu và số trang trống cần kiểm theo yêu cầu hiện hành; hộ chiếu sắp hết hạn nên đổi trước khi xin thị thực, đỡ mất thị thực còn hiệu lực trong cuốn cũ.
- Tờ khai trực tuyến điền đầy đủ, khớp từng chữ với hộ chiếu. Lỗi hay gặp là viết tên không đúng thứ tự, sai ngày sinh, bỏ trống mục từng đi Trung Quốc.
- Ảnh theo đúng quy cách về nền, kích thước, tư thế. Ảnh cũ dùng lại từ giấy tờ khác thường bị trả.
- Giấy tờ chứng minh mục đích: lịch trình, xác nhận chỗ ở, vé khứ hồi dự kiến cho thị thực du lịch; thư mời từ đơn vị bên Trung Quốc cho thị thực thương mại nếu được yêu cầu.
- Giấy tờ về bản thân: đăng ký hộ kinh doanh hoặc giấy tờ công việc, đôi khi là chứng minh tài chính. Người có cửa hàng nên chuẩn bị bản sao đăng ký kinh doanh vì nó giải thích được vì sao bạn sang Quảng Châu nhiều lần.
- Lấy dấu vân tay tại trung tâm thị thực với phần lớn người nộp, nên thường phải có mặt trực tiếp ít nhất một lần.
Nộp qua công ty dịch vụ cũng không miễn được những giấy tờ này. Người nhận hộ chỉ làm thay phần giấy tờ, còn trách nhiệm về tính trung thực của hồ sơ vẫn nằm ở bạn.
Xếp lịch xin thị thực ngược từ ngày lên đường
Cách an toàn nhất là lấy ngày muốn có mặt ở Quảng Châu làm mốc rồi đếm ngược. Thời gian xét cụ thể do trung tâm thị thực công bố, kèm các lựa chọn xét nhanh; đừng lên kế hoạch dựa vào lựa chọn nhanh nhất.
- Kiểm hạn hộ chiếu ngay khi có ý định đi. Nếu phải làm hộ chiếu mới, cộng thêm thời gian cấp hộ chiếu theo quy định hiện hành vào lịch.
- Đọc danh mục hồ sơ mới nhất của đúng loại thị thực, ghi ra giấy những thứ còn thiếu.
- Nếu cần thư mời thương mại, liên hệ đối tác bên Trung Quốc sớm. Đây thường là khâu chậm nhất vì phụ thuộc người khác.
- Điền tờ khai, đặt lịch hẹn nộp và lấy dấu vân tay.
- Chỉ đặt vé máy bay, tàu không hoàn huỷ sau khi đã có thị thực trong tay. Trước đó, nếu buộc phải giữ chỗ, chọn loại đổi được.
- Khi nhận lại hộ chiếu, đọc kỹ thị thực: loại, số lần nhập cảnh, ngày hiệu lực, ngày hết hạn, số ngày lưu trú mỗi lần. Sai một chữ trong họ tên cũng phải báo ngay.
Một lỗi phổ biến là nhầm "hạn của thị thực" với "số ngày được ở". Thị thực có thể còn hiệu lực vài tháng nhưng mỗi lần nhập cảnh chỉ được ở một số ngày nhất định tính từ ngày vào. Ở quá số ngày đó là vi phạm quy định cư trú, có thể bị xử phạt và ảnh hưởng tới những lần xin sau.
Những tình huống dễ làm hỏng chuyến đi
Đặt vé trước, xin thị thực sau. Nếu hồ sơ bị yêu cầu bổ sung, vé không hoàn được thành tiền mất. Với chuyến hàng gắn với mùa bán, trễ một tuần còn tốn hơn tiền vé.
Hộ chiếu cũ còn thị thực nhưng đã có hộ chiếu mới. Quy định về việc dùng thị thực trong hộ chiếu cũ đi kèm hộ chiếu mới có điều kiện riêng. Hỏi rõ trước, mang theo cả hai cuốn khi được hướng dẫn như vậy.
Nhờ người khác điền tờ khai và không đọc lại. Thông tin sai, đặc biệt là mục từng bị từ chối thị thực hay từng đến Trung Quốc, có thể bị xem là khai không trung thực.
Đi theo đoàn rồi tự tách đi chợ, về một mình. Với thị thực theo đoàn, việc vào và ra thường gắn với cả đoàn. Tách đoàn khi không được phép là tự đặt mình vào tình trạng vi phạm.
Tin lời hứa "bao đậu visa". Không ai ngoài cơ quan cấp thị thực quyết định kết quả. Lời hứa đó thường đi kèm hồ sơ khai không đúng sự thật, rủi ro đổ lên người đi.
Ở cửa khẩu và trong thời gian lưu lại
Có thị thực chưa phải là chắc chắn được nhập cảnh; quyết định cuối cùng thuộc về cán bộ cửa khẩu. Mang theo bản in hoặc bản lưu trên điện thoại của xác nhận chỗ ở và lịch trình, trả lời ngắn gọn và đúng sự thật. Đi đánh hàng thì nói đi mua hàng nếu thị thực của bạn phù hợp với mục đích đó.
Trong thời gian ở Quảng Châu, luôn giữ hộ chiếu bên người hoặc ở nơi an toàn, vì đây là giấy tờ tùy thân duy nhất có giá trị với bạn ở nước ngoài. Khách sạn sẽ đăng ký tạm trú cho bạn khi nhận phòng; nếu ở nhà người quen hay căn hộ thuê ngắn ngày, nghĩa vụ khai báo tạm trú vẫn còn đó và có thời hạn ngắn theo quy định của phía Trung Quốc.
Không nhận lời làm thuê cho sạp, phụ bán hàng, chở hàng lấy công dù chỉ vài hôm. Thị thực du lịch hay thương mại không cho phép lao động, và vi phạm cư trú hoặc lao động có thể khiến bạn khó xin thị thực những lần sau, đúng vào lúc việc buôn bán bắt đầu có mối.
Đi nhiều chuyến trong năm: giữ hồ sơ đi lại sạch
Chủ shop đi đều đặn theo mùa hàng nên nghĩ tới thị thực như một việc lặp lại, không phải việc làm một lần. Mỗi chuyến đi đúng mục đích, về đúng hạn là thêm một dòng tốt trong lịch sử đi lại của bạn. Ngược lại, một lần ở quá hạn, một lần khai mục đích lệch, hay một lần bị từ chối vì hồ sơ cẩu thả sẽ đi theo bạn qua nhiều lần xin sau, vì tờ khai thường hỏi chính những điều đó.
Cách giữ hồ sơ sạch rất đơn giản nhưng ít người làm: lập một thư mục riêng, giấy hoặc trên điện thoại, chứa bản chụp mọi thị thực đã được cấp, ngày nhập cảnh và xuất cảnh từng chuyến, thư mời đã dùng, xác nhận chỗ ở. Khi điền tờ khai lần sau, bạn chép từ thư mục này thay vì cố nhớ, tránh được những sai lệch nhỏ về ngày tháng mà cán bộ xét hồ sơ có thể để ý.
Nếu bạn làm việc với một vài xưởng hay công ty thương mại cố định ở Quảng Châu, giữ quan hệ để khi cần thư mời họ có thể cấp đúng nội dung và kịp thời. Nhưng đừng nhờ người không có quan hệ giao dịch thật đứng ra mời. Thư mời phải phản ánh một quan hệ có thật, và cơ quan xét thị thực có quyền kiểm tra lại đơn vị đã mời bạn.
Câu hỏi thường gặp
Đi đánh hàng Quảng Châu có dùng giấy thông hành được không?
Không. Giấy thông hành xuất nhập cảnh vùng biên chỉ cho phép đi trong khu vực giáp biên theo thoả thuận giữa hai bên. Quảng Châu nằm trong nội địa tỉnh Quảng Đông, ngoài phạm vi đó, nên bạn cần hộ chiếu và thị thực Trung Quốc phù hợp.
Đi lấy hàng thì xin thị thực du lịch có sao không?
Loại thị thực phải khớp với mục đích thật của chuyến đi. Mua hàng để kinh doanh thường thuộc diện hoạt động thương mại. Hỏi trung tâm thị thực xem trường hợp của bạn nên xin loại nào và cần thư mời hay không, rồi khai nhất quán khi qua cửa khẩu.
Thị thực còn hạn nhưng đã ở đủ số ngày thì tính sao?
Hạn hiệu lực và số ngày lưu trú mỗi lần là hai con số khác nhau. Khi đã ở đủ số ngày được phép, bạn phải xuất cảnh dù thị thực còn hạn. Muốn ở thêm phải làm thủ tục gia hạn với cơ quan có thẩm quyền ở Trung Quốc trước khi hết hạn, không được tự ở quá.
Có cần mang giấy đăng ký hộ kinh doanh theo không?
Không phải lúc nào cũng bắt buộc, nhưng bản sao đăng ký kinh doanh giúp giải thích mục đích chuyến đi khi xin thị thực thương mại và khi bị hỏi. Với hàng mang về, giấy tờ kinh doanh còn liên quan tới chứng từ hợp pháp ở Việt Nam.
Thị thực nhiều lần có dễ xin cho lần đầu không?
Việc cấp nhiều lần nhập cảnh do phía Trung Quốc xét theo hồ sơ, mục đích và lịch sử đi lại. Người đi lần đầu thường được hướng dẫn xin loại phù hợp với chuyến hiện tại. Sau vài chuyến đúng hạn, hồ sơ của bạn có cơ sở hơn để đề nghị loại nhiều lần.
Nên kiểm thông tin thị thực ở đâu cho chắc?
Kiểm trực tiếp trên kênh chính thức của Đại sứ quán Trung Quốc tại Hà Nội, Tổng Lãnh sự quán tại TP.HCM và trung tâm dịch vụ thị thực Trung Quốc. Tin trong các hội nhóm buôn bán chỉ nên coi là gợi ý để đi hỏi lại.