Người ở miền Nam gần như luôn bay thẳng tới Quảng Châu; người ở Hà Nội và các tỉnh phía Bắc có hai lựa chọn thật sự: bay thẳng từ Nội Bài tới sân bay Bạch Vân, hoặc đi đường bộ lên Lạng Sơn, qua cửa khẩu rồi nối tàu cao tốc. Máy bay nhanh và ít mệt; đường bộ linh hoạt giờ giấc, có lúc đỡ tốn hơn khi tính cả nhóm, nhưng mất trọn một ngày và nhiều khâu chuyển tiếp.
Không có lựa chọn nào luôn tốt hơn. Câu hỏi đúng là: chuyến này bạn đi mấy ngày, mang theo bao nhiêu thứ, về bằng gì, hàng gửi riêng hay mang theo, và một ngày làm việc ở chợ đáng bao nhiêu với bạn. Bài này đưa ra cách so sánh để bạn tự trả lời, kèm một phép tính ví dụ giả định.
Hai lộ trình trông như thế nào
Đường hàng không đơn giản về cấu trúc: từ nhà ra sân bay ở Việt Nam, làm thủ tục xuất cảnh, bay, làm thủ tục nhập cảnh ở sân bay quốc tế Bạch Vân của Quảng Châu, rồi vào thành phố bằng metro, taxi hoặc xe đón. Thời gian bay ngắn; phần tốn thời gian là hai đầu sân bay và đường từ sân bay về khu chợ.
Đường bộ có nhiều chặng: từ Hà Nội lên Lạng Sơn bằng xe khách hoặc ô tô, làm thủ tục ở cửa khẩu quốc tế Hữu Nghị, sang phía Trung Quốc là địa phận thành phố Bằng Tường thuộc Quảng Tây, đi tiếp tới Nam Ninh rồi lên tàu cao tốc về Quảng Châu. Một số người đi qua cửa khẩu Móng Cái sang Đông Hưng rồi cũng nối về Nam Ninh. Mỗi chặng có lịch riêng, hàng đợi riêng.
Cả hai lộ trình đều phải qua hai lần kiểm soát xuất nhập cảnh mỗi chiều. Điểm khác là với đường bộ, nếu một chặng trễ, bạn tự chịu hậu quả ở chặng sau: lỡ tàu cao tốc phải đổi vé, ngủ lại Nam Ninh một đêm ngoài kế hoạch. Với máy bay, chuyến bị hoãn thì cả lịch dịch theo nhưng ít khâu phải tự xoay xở hơn.
So sánh theo tiêu chí của người đi đánh hàng
Bảng dưới đây so theo những gì chủ shop quan tâm, không theo trải nghiệm du lịch. Đánh giá là tương đối, mỗi chuyến cụ thể có thể khác.
| Tiêu chí | Máy bay thẳng | Đường bộ qua Lạng Sơn và tàu cao tốc |
|---|---|---|
| Thời gian từ nhà tới khu chợ | Ngắn, thường kịp làm việc ngay buổi chiều | Mất gần trọn một ngày, thường tới nơi lúc tối |
| Sức lực | Ít mệt, ít lần khuân vác | Nhiều lần lên xuống xe, xếp hàng, kéo vali qua cửa khẩu |
| Hành lý | Bị giới hạn theo hạng vé, quá cước tính phí | Ít bị cân, nhưng tự xách qua nhiều chặng và cửa soát vé tàu |
| Độ linh hoạt giờ giấc | Phụ thuộc lịch bay | Tự chọn giờ xuất phát, có thể dừng nghỉ dọc đường |
| Cấu thành chi phí | Vé, hành lý, đi lại sân bay | Xe lên biên giới, xe hoặc tàu bên kia, tàu cao tốc, có thể thêm một đêm nghỉ |
| Rủi ro lỡ lịch | Hoãn, huỷ chuyến | Cửa khẩu đông, lỡ nối chuyến giữa các chặng |
| Hợp với ai | Người ở miền Nam, miền Trung; người đi ngắn ngày | Người ở phía Bắc, đi nhóm, không vội, quen đường |
Một điểm hay bị quên: chiều về khác chiều đi. Khi về, bạn mang theo nhiều đồ hơn và mệt hơn. Nhiều người chọn đi đường bộ nhưng về bằng máy bay, hoặc ngược lại, tùy lượng đồ mang theo người. Tách hai chiều cũng là một lựa chọn hợp lệ.
Cách tính tổng chi phí cho đúng: đừng chỉ so giá vé
So máy bay với đường bộ bằng giá vé là so thiếu. Tổng chi phí của chuyến đi gồm vé, tiền đi lại từ nhà ra điểm xuất phát, tiền đi lại ở hai đầu, phí hành lý, tiền ăn uống dọc đường, một đêm nghỉ thêm nếu có, và một khoản ít ai tính: giá trị của ngày làm việc ở chợ bị mất.
Ví dụ giả định: chị Hạnh ở Hà Nội đi một mình bốn ngày. Nếu bay, chị tới khu chợ ngay chiều ngày đầu và có ba ngày rưỡi đi chợ. Nếu đi đường bộ, chị tới nơi buổi tối, có ba ngày đi chợ. Nửa ngày chênh lệch đó là thời gian để đi thêm một khu hàng, hoặc để kiểm hàng kỹ hơn trước khi gửi về. Với người đi đánh hàng, thời gian ở chợ là thứ đắt nhất trong chuyến.
Ngược lại, ví dụ giả định khác: nhóm bốn người ở Lạng Sơn, đi một tuần, không vội. Họ thuê chung xe lên cửa khẩu, đi tàu cao tốc cùng nhau, chia các khoản chung. Với nhóm này, nửa ngày chênh lệch không quan trọng bằng việc đi cùng nhau, chia sẻ chi phí và mang theo được nhiều thứ hơn mà không lo hạng vé.
Cách làm thực tế: lập hai cột trên một tờ giấy, mỗi cột liệt kê đủ các khoản cấu thành trên theo báo giá bạn tự tra được tại thời điểm đi, cộng thêm một dòng "số giờ ở chợ". Đặt hai cột cạnh nhau, lựa chọn thường hiện ra rõ ràng.
Máy bay: những điều chủ shop cần để ý
Đọc kỹ tiêu chuẩn hành lý trên vé. Vé giá thấp thường chỉ có hành lý xách tay. Nếu định mang vài kiện về theo người, tính phí hành lý ký gửi ngay lúc so sánh, không phải lúc ra sân bay mới mua.
Đường từ sân bay Bạch Vân vào trung tâm. Sân bay nằm ở phía bắc thành phố, có tuyến metro nối vào trung tâm và taxi. Kiểm lại cách đi từ sân bay tới đúng khu bạn ở, vì khu ga Quảng Châu, Sa Hà hay Thập Tam Hàng nằm ở những hướng khác nhau.
Giờ bay quyết định ngày đầu. Chuyến tới buổi sáng cho bạn thêm gần một ngày làm việc. Chuyến tới đêm khuya thì ngày đầu gần như chỉ để ngủ.
Không nhận giữ đồ hộ người lạ. Ở sân bay hai đầu, đừng nhận mang giúp túi, kiện của người không quen. Bạn chịu trách nhiệm về mọi thứ trong hành lý đứng tên mình.
Đường bộ: những điều chủ shop cần để ý
Giờ làm việc của cửa khẩu. Cửa khẩu có giờ mở và đóng; dịp lễ, cuối tuần có thể đông. Kiểm giờ làm việc trước khi xuất phát và tính dư thời gian xếp hàng.
Vé tàu cao tốc bên Trung Quốc là vé đích danh. Mua vé bằng hộ chiếu, tên trên vé phải khớp hộ chiếu. Có thể mua trên hệ thống đặt vé chính thức của đường sắt Trung Quốc hoặc tại quầy ở ga. Khi soát vé, người dùng hộ chiếu nước ngoài đôi khi phải đi lối có nhân viên kiểm tra.
Chừa khoảng đệm giữa các chặng. Đặt tàu cao tốc sát giờ dự kiến qua cửa khẩu là công thức để lỡ tàu. Chừa vài tiếng đệm, hoặc mua loại vé đổi được.
Cẩn thận với người mời chào ở cửa khẩu. Ở các điểm đông khách luôn có người mời đổi tiền, mời xe, mời "đi nhanh không phải xếp hàng". Đổi tiền không qua tổ chức được phép và dùng dịch vụ "lách hàng" đều có rủi ro; đi theo phương tiện bạn đã tự tìm hiểu từ trước.
Chiều về: lựa chọn theo cách bạn đưa hàng về
Phần lớn hàng của chủ shop không theo người về mà được gom tại kho ở Quảng Châu rồi gửi qua đơn vị vận chuyển. Khi đó chiều về của bạn nhẹ nhàng, chọn phương tiện nào nhanh và đỡ mệt nhất là được. Chi tiết về gom hàng và gửi về là chuyện của danh mục kiểm hàng, vận chuyển trên trang.
Nếu bạn mang theo mẫu hàng hoặc một ít hàng trong hành lý, nhớ rằng hành lý cá nhân và hàng hoá kinh doanh được hải quan đối xử khác nhau. Mang hàng buôn dưới danh nghĩa hành lý là cách bị coi là khai không đúng, rủi ro bị giữ hàng và xử lý theo quy định hiện hành. Chiều về đi đường bộ hay máy bay đều phải qua kiểm tra hải quan, không có lối nào "dễ" hơn về mặt pháp lý.
Khi đã đi vài chuyến, nhiều chủ shop chốt một công thức cố định cho mình, ví dụ đi bằng máy bay sáng sớm, về bằng máy bay chiều muộn, hàng gửi kho. Công thức cố định giúp bạn dự toán chi phí dễ hơn và ít bất ngờ, đó là lợi ích lớn với người đi đều đặn theo mùa hàng.
Bốn kịch bản thường gặp và lựa chọn hợp lý
Chủ shop ở TP.HCM, đi một mình, ba đến bốn ngày. Bay thẳng gần như là lựa chọn duy nhất hợp lý. Việc cần tính kỹ là giờ bay: chuyến tới sớm cho thêm gần một ngày ở chợ, chuyến về muộn cho phép đi thêm một buổi sáng cuối. Hàng gom ở kho, hành lý gọn, không cần mua thêm cân hành lý ký gửi lớn.
Chủ shop ở Hà Nội, đi lần đầu, chưa quen đường. Bay thẳng thường dễ hơn cho lần đầu vì ít điểm nối, ít chỗ phải tự hỏi đường bằng tiếng Trung. Lần sau, khi đã quen thành phố và có bạn đồng hành, bạn có thể thử đường bộ để so sánh bằng trải nghiệm thật của mình.
Nhóm ba bốn người ở Lạng Sơn hoặc Bắc Ninh, đi đều mỗi mùa. Đường bộ có nhiều lợi thế: gần cửa khẩu, chia được chi phí xe, linh hoạt giờ xuất phát, quen đường. Nhiều nhóm như vậy đi đường bộ chiều đi để tiết kiệm, rồi tách người về trước bằng máy bay nếu ai đó cần quay lại shop sớm.
Người chỉ sang một ngày để gặp xưởng, xem mẫu. Chuyến ngắn ngày đặt áp lực lên thời gian hơn chi phí. Bay thẳng hai chiều, tới sớm về muộn, ở một đêm gần nơi hẹn là cách tận dụng thời gian tốt nhất. Đường bộ cho chuyến này gần như mất trọn thời gian vào việc di chuyển.
Sức khoẻ và an toàn trên đường: phần không có trong bảng giá
Chuyến đánh hàng không phải chuyến nghỉ dưỡng. Ngày nào bạn cũng đi bộ nhiều cây số trong các toà chợ, lên xuống cầu thang, xách đồ. Nếu ngày đầu đã kiệt sức vì lộ trình dài, những ngày sau năng suất giảm rõ: chọn hàng vội, kiểm hàng qua loa, dễ bị nhầm khi đếm. Người đi lâu năm thường nói ngày đầu là ngày quyết định nhịp của cả chuyến.
Đường bộ đòi hỏi sức hơn, nhất là chiều về. Nếu bạn có vấn đề về lưng, khớp, hoặc đi cùng người lớn tuổi, đó là lý do đủ để nghiêng về máy bay. Ngược lại, người khoẻ, quen đi xe đường dài, đi nhóm có người giúp xách đồ thì đường bộ không phải là gánh nặng lớn.
Dù đi bằng gì, luôn có một túi nhỏ đeo trước người chứa hộ chiếu, tiền, điện thoại và bản chụp giấy tờ. Ở sân bay, cửa khẩu, nhà ga, đó là những nơi đông người và bạn thường mất tập trung vì phải lo hành lý. Túi trước người là thói quen rẻ nhất mà hiệu quả nhất.
Câu hỏi thường gặp
Từ TP.HCM có nên đi đường bộ lên Lạng Sơn rồi sang Quảng Châu không?
Với người ở miền Nam, quãng đường ra tới Lạng Sơn đã rất dài, cộng thêm các chặng bên Trung Quốc, nên gần như không hợp lý so với bay thẳng tới Quảng Châu. Đường bộ chủ yếu là lựa chọn của người ở Hà Nội và các tỉnh phía Bắc.
Đi đường bộ có mang được nhiều đồ hơn không?
Thường ít bị cân hành lý hơn máy bay, nhưng bạn phải tự xách qua cửa khẩu, lên xuống xe, qua cửa soát vé và máy soi ở ga tàu. Thực tế lượng đồ mang được bị giới hạn bởi sức của bạn và quy định của tàu cao tốc về kích thước hành lý.
Vé tàu cao tốc Nam Ninh đi Quảng Châu mua trước được không?
Được, trên hệ thống đặt vé chính thức của đường sắt Trung Quốc bằng thông tin hộ chiếu, hoặc mua tại ga. Vì vé đích danh, tên phải khớp hộ chiếu. Dịp đông khách nên mua sớm và chừa khoảng đệm phòng khi qua cửa khẩu chậm.
Đi máy bay có cần tới sân bay sớm hơn bình thường không?
Chuyến quốc tế cần thêm thời gian cho thủ tục xuất cảnh và kiểm tra an ninh. Nếu bạn ký gửi hành lý cồng kềnh như bao hàng, nên tới sớm hơn để có thời gian đóng gói lại khi bị yêu cầu. Thời điểm cụ thể theo khuyến cáo của hãng và sân bay.
Đi nhóm thì chọn kiểu nào tiết kiệm hơn?
Đi nhóm làm các khoản chung như xe lên biên giới được chia nhỏ, nên đường bộ có thể có lợi hơn về chi phí. Nhưng cần tính cả ngày làm việc bị mất. Lập bảng cấu thành chi phí cho cả nhóm theo báo giá thực tế lúc đi rồi mới quyết.